Sin ajatolaha Alija Hamneija, Modžtaba Hamnei, izabran je sinoć od strane iranske Skupštine eksperata da naslijedi svog pokojnog oca na mjestu vrhovnog vođe, što se tumači kao znak da su tvrda struja i dalje čvrsto na vlasti, piše agencija rojters.
To svešteničko tijelo imenovalo je 56-godišnjeg sveštenika srednjeg ranga, koji je preživio američko-izraelski vazdušni rat protiv Irana, za nasljednika više od nedjelju dana nakon što je ajatolah Ali Hamnei poginuo u vazdušnom napadu, prenijeli su sinoć iranski mediji.
Član tog savjeta, ajatolah Mohsen Hejdari Alekasir, rekao je u nedjelju u video-poruci da je kandidat izabran na osnovu Hamneijevih smjernica da iranski vrhovni vođa treba da bude "omražen od strane neprijatelja".
"Čak je i Veliki Satana (SAD) pomenuo njegovo ime", rekao je Hejdari Alekasir o izabranom nasljedniku, nekoliko dana nakon što je američki predsjednik Donald Tramp rekao da je Modžtaba "neprihvatljiv" izbor za njega.
Modžtaba je stekao moć tokom očevog mandata kao uticajna figura bliska bezbjednosnim strukturama i ogromnom poslovnom carstvu koje one kontrolišu. Protivio se reformistima koji su nastojali da se približe Zapadu dok Zapad pokušava da ograniči iranski nuklearni program.
Njegove bliske veze sa elitnim Korpusom garde islamske revolucije (IRGC) daju mu dodatni uticaj u iranskom političkom i bezbjednosnom aparatu, a izvori upoznati sa situacijom kažu da je izgradio snažan uticaj iza kulisa kao svojevrsni "čuvar vrata" svog oca.
"On ima snažnu bazu i podršku unutar IRGC-a, posebno među mlađim radikalnim generacijama“, rekao je Kasra Arabi, šef istraživanja IRGC-a u organizaciji "Ujedinjeni protiv nuklearnog Irana", američkoj analitičkoj organizaciji.
Vrhovni vođa ima posljednju riječ o svim državnim pitanjima, uključujući spoljnu politiku i iranski nuklearni program. Zapadne sile žele da spriječe Teheran da razvije nuklearno oružje, dok Iran tvrdi da je njegov nuklearni program isključivo civilne prirode.
Modžtaba bi mogao da se suoči sa protivljenjem dijela Iranca koji su pokazali spremnost da organizuju masovne proteste tražeći veće slobode, uprkos krvavim obračunima vlasti sa demonstrantima.
Rođen je 1969. godine u svetom šiitskom gradu Mašhadu i odrastao je dok je njegov otac pomagao u vođenju opozicije protiv šaha. Kao mladić služio je u Iransko-iračkom ratu.
Modžtaba je studirao kod konzervativnih vjerskih autoriteta u bogoslovijama u Kumu, centru šiitskog teološkog obrazovanja u Iranu, i ima sveštenički rang hodžatoleslam.
Nikada nije obavljao formalnu funkciju u vladi Islamske Republike. Pojavljivao se na skupovima pristalica režima, ali je rijetko javno govorio.
Njegova uloga dugo je bila predmet kontroverzi u Iranu, jer kritičari odbacuju svaku naznaku dinastičke politike u zemlji koja je 1979. godine srušila monarhiju koju su podržavale SAD.
Američke sankcije
Američko Ministarstvo finansija uvelo je Modžtabi sankcije 2019. godine, navodeći da je predstavljao vrhovnog vođu "u službenom svojstvu uprkos tome što nikada nije bio izabran niti imenovan na neku državnu funkciju", osim rada u očevom kabinetu.
Na sajtu ministarstva navedeno je da je Hamnei ranije delegirao dio svojih odgovornosti Modžtabi, koji je, prema tim navodima, blisko sarađivao sa komandantom Kuds snaga IRGC-a i sa Basidžom, vjerskom milicijom povezanom sa Gardom, "kako bi unaprijedio destabilizujuće regionalne ambicije svog oca i represivne unutrašnje ciljeve".
Modžtaba je bio posebno na meti kritika demonstranata tokom protesta 2022. godine nakon smrti mlade žene u policijskom pritvoru, koja je uhapšena zbog navodnog kršenja strogih pravila oblačenja Islamske Republike.
Godine 2024. široko je dijeljen video u kojem objavljuje obustavu predavanja iz islamske jurisprudencije koje je držao u Kumu, što je podstaklo spekulacije o razlozima.
Modžtaba veoma liči na svog oca i nosi crni turban sejida, što označava da njegova porodica vodi porijeklo od proroka Muhameda.
Kritičari tvrde da Modžtaba nema dovoljno visok vjerski autoritet da bi bio vrhovni vođa – rang hodžatoleslama je niži od ranga ajatolaha, koji su imali njegov otac i Ruholah Homeini, osnivač Islamske Republike.
Ipak, ostao je u najužem krugu potencijalnih nasljednika, naročito nakon što je još jedan vodeći kandidat za tu funkciju – bivši predsjednik Ebrahim Raisi – poginuo u padu helikoptera 2024. godine.
Američka diplomatska depeša iz 2007. godine, koju je objavio Vikiliks, citirala je tri iranska izvora koji su opisivali Modžtabu kao kanal za pristup Hamneiju.
Takođe se široko vjerovalo da je Modžtaba stajao iza naglog političkog uspona tvrdolinijaša Mahmuda Ahmadinedžada, koji je izabran za predsjednika 2005. godine.
Modžtaba je podržao Ahmadinedžada i 2009. godine, kada je osvojio drugi mandat na spornim izborima koji su izazvali masovne antivladine proteste, nasilno ugušene od strane Basidža i drugih bezbjednosnih snaga.
Umjereni sveštenik Mehdi Karubi, koji je takođe učestvovao na tim izborima, tada je u pismu Hamneiju protestovao zbog, kako je tvrdio, Modžtabine uloge u podršci Ahmadinedžadu. Hamnei je odbacio te optužbe.
Modžtabina supruga, koja je poginula u vazdušnim napadima prošle subote, bila je kćerka istaknutog tvrdolinijaša, bivšeg predsjednika parlamenta Golamalija Hadadadela.
Bonus video:
