Dvadesetog jula 2026. godine španski premijer Pedro Sančez otputovao je u Alžir na razgovore. Cilj sastanaka s predsjednikom Abdelmadžidom Tebunom i premijerom Sifijem Gribom bio je da se konačno prevaziđe diplomatska kriza između dvije zemlje, koja je izbila 2022. godine zbog sukoba oko Zapadne Sahare, kao i da se redefinišu međusobni odnosi.
Tada je Španija, na nezadovoljstvo Alžira, podržala marokanski predlog autonomije za Zapadnu Saharu kao najbolje rješenje sukoba.
Ostaje sporno pitanje da li je približavanje Španije Alžiru toliko naljutilo Maroko da je Rabat, uprkos značajno poboljšanim odnosima sa Španijom posljednjih godina, dopustio desetinama hiljada migranata da pokušaju da pređu granicu prema španskoj eksklavi Seuti.
Španski dnevni list El Pais krajem jula nagovijestio je mogućnost takve povezanosti: „Napetosti u Seuti neposredno se poklapaju s putovanjem Pedra Sančeza u Alžir, zemlju koja je regionalni rival alavitskog kraljevstva“, navodi se u komentaru.
Nekoliko redova kasnije slijedi upozorenje: „Svaki pokušaj da se imigracija ponovo iskoristi kao sredstvo pritiska je neprihvatljiv.“
Portparol marokanskog Ministarstva unutrašnjih poslova odbacio je optužbe. Prema riječima Rašida El Khalfija, za juriš na Seutu odgovorni su „zlonamjerna zloupotreba“ društvenih mreža, obmanjujuće informacije i pogrešna tumačenja presude španskog Vrhovnog suda.
Stručnjaci koje je intervjuisao DW takođe smatraju da Maroko nije namjerno izazvao masovni prelazak granice.
Dublje ukorijenjeno rivalstvo
Bez obzira na najnoviju krizu, međusobne optužbe ukazuju na duboko rivalstvo Alžira i Maroka. U središtu tog sukoba nalazi se pitanje statusa Zapadne Sahare, koje traje još od povlačenja Španije 1975. godine.
Dok Maroko tu oblast smatra neotuđivim dijelom svoje teritorije i nastoji da obezbijedi međunarodno priznanje svog suvereniteta, Alžir podržava pokret Polisario i pravo Zapadne Sahare na samoopredjeljenje.
Prema studiji španske istraživačke mreže za međunarodnu bezbjednost i međunarodne odnose (UNISCI), spor oko Zapadne Sahare odavno je postao simbol mnogo dubljeg rivalstva između dvije države. Obje zemlje uspjeh suparnika doživljavaju kao sopstveni strateški poraz.
Pošto je sukob tijesno povezan i sa unutrašnjopolitičkim legitimitetom režima – u Maroku sa teritorijalnim integritetom države, a u Alžiru sa identitetom antikolonijalne države – mogućnost kompromisa postaje sve manja.
„Sukob oko Zapadne Sahare prerastao je u borbu za regionalnu hegemoniju u Magrebu“, navodi se u analizi mreže UNISCI.
Napetosti već decenijama blokiraju ekonomsku integraciju Sjeverne Afrike. Institucije poput Arapske magrebske unije uglavnom su postale nefunkcionalne, dok zajednički ekonomski i bezbjednosni projekti gotovo da ne napreduju. Zbog toga čitav region gubi privrednu dinamiku i međunarodni značaj.
Odnosi sa Izraelom
Dodatnu težinu rivalstvo je dobilo 2020. godine, kada je Maroko normalizovao odnose sa Izraelom. Nakon toga, Izrael je priznao marokanske pretenzije na Zapadnu Saharu.
„Alžir je sve bliže odnose između Izraela i Maroka doživio kao prijetnju sopstvenoj bezbjednosti“, navodi se u analizi Međunarodne krizne grupe (ICG).
U središtu alžirske zabrinutosti nije samo diplomatsko približavanje dvije zemlje, već i mogućnost trajne vojne i obavještajne saradnje koja bi mogla da poremeti regionalni odnos snaga na štetu Alžira.
Analiza ICG opisuje odnose između dvije države kao klasičnu bezbjednosnu dilemu. Obje zemlje svoje vojne i spoljnopolitičke poteze vide kao odbrambene, dok korake druge strane tumače kao prijetnju.
Tako nastaje spirala naoružavanja, odvraćanja i rastućeg nepovjerenja, iako nijedna vlada nema neposredan interes za otvoreni rat.
Upravo ta logika čini sukob posebno opasnim, jer čak i manji incidenti ili pogrešne procjene mogu izazvati nenamjernu eskalaciju.
Odnosi sa Evropom
Rivalstvo između Maroka i Alžira odavno se ne svodi samo na pitanje Zapadne Sahare. Evropski savjet za spoljne odnose (ECFR) opisuje ga kao nadmetanje za međunarodne partnere i politički uticaj, u kojem je Evropa postala jedna od ključnih tačaka oslonca.
Obje države nastoje da naglase svoj strateški značaj za Evropsku uniju koristeći različite spoljnopolitičke adute.
Maroko se predstavlja kao ključni partner u oblastima migracija, borbe protiv terorizma i ekonomske saradnje.
Alžir, s druge strane, ističe svoju ulogu važnog energetskog snabdjevača i bezbjednosni uticaj koji ima u zemljama Magreba i Sahela.
Na taj način i odnosi sa Evropskom unijom postaju dio marokansko-alžirskog rivalstva za regionalni uticaj i međunarodnu podršku.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
