Zauzimanje teritorije nadomak moreuza Bab el-Mandeb od strane Huta predstavlja najozbiljniji neuspjeh Saudijske Arabije u Jemenu posljednjih godina, razotkrivajući propuste obavještajnih službi, raspad jemenskih saveznika i ograničenja američke zaštite.
Nakon napredovanja Huta ove sedmice duž obale Crvenog mora i zauzimanja ostrva na ulazu u moreuz, koji je ključna ruta za globalno snabdijevanje naftom, kraljevstvo je ostalo da traga za podrškom dok Iran i njegovi saveznici šire svoj uticaj, ocjenjuje Rojters.
Visoki zapadni, regionalni i jemenski zvaničnici i izvori naveli su da je proboj Huta posljedica više faktora: dubokih podjela među jemenskim frakcijama koje se protive Hutima, neprovjerene komandne strukture pod saudijskim vođstvom koje su zamijenile nadzor Ujedinjenih Arapskih Emirata, ograničene saudijske vazdušne podrške i potcjenjivanja priprema Huta.
Jedan diplomata je rekao za Rojters da su Huti u tišini okupili oko 100.000 boraca, čime su brojčano višestruko nadmašili snage na suprotnoj strani, dodajući: “Svi, uključujući Saudijce, previdjeli su ovo gomilanje snaga i pogrešno procijenili namjere Huta.”
Neil Kvilijam, saradnik londonskog Čatam hausa, opisao je ofanzivu kao očigledan obavještajni propust, rekavši: “Jednostavno nijesu registrovali signal. Nijesu vidjeli znakove.”
Jemenski politički analitičar Farea al-Muslimi dodao je: “Saudijci su u Jemenu zatečeni nespremni.”
Slom snaga koje podržava Saudijska Arabija donio je Hutima još jedan dobitak, osim teritorije - znatnu količinu naprednog naoružanja koje su isporučile Sjedinjene Države i Saudijska Arabija, a koje je napušteno tokom povlačenja.
Prema regionalnim izvorima, taj arsenal će vjerovatno ojačati vojne kapacitete Huta, omogućiti im da dođu do dragocjenih obavještajnih podataka o opremi protivnika i dodatno učvrstiti utisak o ponižavajućem porazu Saudijske Arabije.
“Snage jemenske vlade bile su kao kula od karata. Nijesu pružile otpor. Uopšte. Uopšte”, rekao je za Rojters Abdulhalek Abdulah, politički analitičar iz Ujedinjenih Arapskih Emirata.
Neuspjeh je takođe pokazao koliko bi međunarodna podrška eventualnoj kontraofanzivi mogla biti ograničena. Dvojica zapadnih zvaničnika rekla su da ni SAD ni evropske zemlje nijesu spremne da pruže direktnu vojnu podršku, kao i da se Vašington i njegovi saveznici nijesu čak ni pridružili pomorskoj odbrambenoj koaliciji pod saudijskim vođstvom, najavljenoj u julu.
Raspad saveza, oklijevanja partnera
Pošto borci koje podržava Iran sada kontrolišu teritoriju s koje mogu ugroziti saudijski izvoz nafte i plovidbu Crvenim morem, prijestolonasljednik Mohamed bin Salman otputovao je u Kairo kako bi zatražio pomoć u ograničavanju posljedica, nakon što je Vašington odbio da interveniše.
Dva regionalna izvora upoznata sa sastankom u Egiptu rekla su da Rijad želi da Egipat pomogne i preuzme određenu ulogu u operacijama na Crvenom moru. Jedan regionalni izvor naveo je da je Mohamed bin Salman zatražio od predsjednika Abdela Fataha al-Sisija vojnu podršku u vezi sa Jemenom, imajući u vidu bliske odnose dvije zemlje. Za sada nema informacija da li će Kairo pristati.
Jedan saudijski izvor rekao je da je sastanak bio zakazan mnogo prije nego što je u februaru počeo američko-izraelski rat protiv Irana i da je, “iako su najnoviji događaji očigledno bili tema razgovora, na dnevnom redu bio čitav niz bilateralnih pitanja”.
Čini se da Huti svoje teritorijalne dobitke koriste i kako bi iznudili šire političke ustupke.
Bivši američki pregovarač Denis Ros rekao je za Rojters da Huti žele da Rijad ukine ograničenja za luku Hodeida i aerodrom u Sani, obezbijedi ratnu odštetu i smanji podršku međunarodno priznatoj vladi Jemena.
“Ne mislim da Saudijci mogu lako da pristanu na zahtjeve koje Huti postavljaju”, rekao je Ros.
Jedan zvaničnik iz zalivske zemlje rekao je da Saudijska Arabija sada ima sve manje opcija. Ako Hutima dozvoli da učvrste svoje dobitke, postoji rizik da njihove taktičke pobjede prerastu u trajnu stratešku prednost, dok bi snažniji vojni odgovor mogao izazvati napade dublje na teritoriji kraljevstva.
“Ako Hutima ne nanesete dovoljno ozbiljne gubitke, postajete njihov talac”, rekao je zvaničnik.
Kontrola teritorije oko moreuza Bab el-Mandeb - koji razdvaja Jemen na Arapskom poluostrvu od Džibutija i Eritreje na afričkoj obali - mogla bi dodatno proširiti regionalni domet Huta i približiti Rog Afrike njihovim logističkim i krijumčarskim mrežama.
U kombinaciji sa uticajem Irana na Hormuški moreuz, još jednu ključnu rutu za globalno snabdijevanje energentima, ovo uporište daje Teheranu i njegovim saveznicima uticaj nad dva strateški važna pomorska prolaza.
Spoljnopolitička strategija Mohameda bin Salmana, zasnovana na pokušaju stabilizacije regiona kroz popuštanje tenzija sa Iranom, počela je da se urušava od izbijanja američko-iranskog rata, dok je njegov plan ekonomske transformacije izložen sve većim pritiscima, što dodatno opterećuje vladara kraljevstva.
Izostanak zapadne vojne pomoći u Jemenu, kao i neučešće tih država u novoformiranoj odbrambenoj koaliciji, pokazali su granice sposobnosti Rijada da obezbijedi podršku u trenutku izrazite ranjivosti.
Čini se da su protivnici sve češće uspijevali da nadigraju Rijad, dok mu saveznici nijesu pružili podršku na koju je računao.
Ozbiljan test za odnose Rijada i Vašingtona
Ofanziva Huta razotkrila je slabu tačku saudijske i američke strategije: dok su se Vašington i njegovi saveznici usredsredili na direktno obuzdavanje Irana, Teheran je proširio područje sukoba otvarajući frontove od Iraka do Crvenog mora i koristeći energetska postrojenja, pomorske rute i savezničke oružane grupe kao sredstva pritiska.
Širi značaj proboja Huta nije samo u udarcu koji je nanijet Saudijskoj Arabiji, već i u tome što je ponovo dao zamah iranskom uticaju širom regiona, nakon velikih neuspjeha njegovih saveznika u Gazi, Siriji i Libanu.
Za Iran je to “trostruki dobitak”, rekao je Farea al-Muslimi.
Pojedini politički analitičari smatraju da ozbiljniji udarac nije poraz na bojnom polju, već nespremnost Vašingtona da pritekne u pomoć svom savezniku. Takav signal je, prema njihovim riječima, ohrabrio protivnike, oslabio pregovaračku poziciju Rijada i dodatno pojačao sumnje u pouzdanost američkih bezbjednosnih garancija.
Al-Muslimi je odbijanje Vašingtona da pomogne u odbrani saudijske teritorije opisao kao “najveće dovođenje u pitanje saudijsko-američkog aranžmana” u posljednjih nekoliko decenija.
“Amerikanci kažu: ne”, rekao je. “Odnos između Rijada i Vašingtona nikada nije bio na većem iskušenju nego sada.”
Duga istorija Jemena u odbijanju stranih sila - od Egipta šezdesetih godina prošlog vijeka, preko Sovjeta, do, u novije vrijeme, Sjedinjenih Država i Saudijske Arabije - pomaže da se objasni zašto bi potraga Rijada za partnerima mogla dati samo ograničene rezultate.
Malo je regionalnih sila koje djeluju spremno da se dublje uključe u sukob koji je više puta osujetio pokušaje spoljne intervencije i stekao reputaciju groblja stranih vojnih ambicija.
“Jemen je Vijetnam i Avganistan svake sile koja bude uvučena u njega”, rekao je Muslimi, aludirajući na sukobe u kojima su strane sile pretrpjele ponižavajuće neuspjehe.
“Saudijci su doživjeli neuspjeh u Jemenu, Amerikanci su doživjeli neuspjeh u Jemenu”, rekao je, a zatim, govoreći o skupoj egipatskoj intervenciji u Jemenu šezdesetih godina prošlog vijeka, dodao: “Egipćani su doživjeli neuspjeh u Jemenu.”
“Abdul Malik al-Huti: Tajanstveni vođa i najistaknutiji saveznik Irana”
Abdul Malik al-Huti, povučeni lider koji komanduje hutskim snagama prekaljenim u borbama, izrastao je u najistaknutijeg i najotpornijeg arapskog saveznika Irana nakon što je Izrael ubio lidere libanskog Hezbolaha i palestinske grupe Hamas.
Zagonetan i sa reputacijom žestokog komandanta, Al-Huti je ostao prkosan uprkos američkoj vojnoj odmazdi zbog napada njegove grupe na brodove tokom rata u Gazi. Zaprijetio je vojnom akcijom ukoliko SAD i Izrael pokušaju da protjeraju Palestince iz Gaze i nazvao predsjednika Donalda Trampa kriminalcem.
“Ponovo potvrđujemo naš čvrst stav protiv američke i izraelsko-cionističke tiranije, koja pod parolom ‘promjene Bliskog istoka’ nišani cijelu našu naciju”, rekao je u avgustu u govoru povodom rođendana proroka Muhameda.
U drugom govoru tokom rata u Gazi, Al-Huti, sa tradicionalnim jemenskim bodežom za pojasom, opisao je izraelsku blokadu Gaze kao zločin protiv čovječnosti i kritikovao arapske i druge muslimanske države zbog toga što stoje po strani.
Al-Huti je opstao u zemlji sa istorijom složenih i promjenljivih savezništava.
Nakon što je dugogodišnji bivši predsjednik Ali Abdulah Saleh promijenio stranu u građanskom ratu, napustivši svoje saveznike Hute u korist koalicije predvođene Saudijskom Arabijom, borci Huta su u zasjedi zaustavili njegovo oklopno vozilo granatom iz ručnog bacača, a zatim ga ubili iz vatrenog oružja, naveli su tada izvori.
Od početka građanskog rata - koji se u velikoj mjeri smatra posredničkim sukobom Rijada i Teherana - nije poznato da su se strani zvaničnici koji su imali kontakte sa al-Hutijem ikada sastali s njim lično, rekao je upućeni izvor agencije Rojters.
Mnogi koji su tražili sastanak morali su da otputuju u uporište Huta, Sanu, gdje bi ih bezbjednosni konvoj vodio do sigurnih kuća i sprovodio bezbjednosne provjere prije nego što bi ih odveli u prostoriju na spratu, gdje bi se Al Huti, zbog straha od atentata, pojavio samo na ekranu.
Pokret Huta osnovan je kako bi se borio za interese zajditskih šiita, manjinske vjerske zajednice koja je vladala kraljevstvom u Jemenu gotovo hiljadu godina, sve do 1962, ali se osjećala marginalizovano tokom Salehove vladavine od 1990. do 2012. Saleh je bio prvi predsjednik ujedinjenog Jemena.
Al Huti, koji tvrdi da vodi porijeklo od proroka Muhameda, isticao je da je njegov pokret pod opsadom zbog svoje vjere.
Pošto se Al Huti rijetko pojavljuje u javnosti, njegov vojni portparol Jahja Sari postao je javno lice pokreta.
U uniformi i krutog držanja, Sari čita saopštenja teatralnim ritmom, razvlačeći pojedine riječi i naglo podižući glas kako bi ih naglasio. Sari je 2024. stekao zvanje magistra diplomatije i međunarodnih odnosa na Jemenskoj akademiji za postdiplomske studije.
Tema njegovog rada bila je: “Prijetnja izraelskog prisustva u Crvenom moru nacionalnoj bezbjednosti Republike Jemen, 2010–2022”.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
