Zbog povećane smrtnosti tokom pandemije kovid-19, u uzrasnoj dobi iznad 60 godina došlo je do smanjenja očekivanog trajanja života sa 76,7 na 75,9 godina. U Crnoj Gori očekivano trajanje života žene je 79,4, a muškarca 74,1 godinu.
Taj podatak navodi se u publikaciji “Crna Gora 2024-2034: Vizija i preporuke Univerziteta Crne Gore”, strateškom dokumentu sa smjernicama i preporukama za dugoročni razvoj zemlje.
Kada je riječ o zdravstvenoj politici, autori publikacije ističu da su izazovi s kojima se Crna Gora suočava staranje populacije, ponašajni faktori rizika (pušenje, konzumiranje alkohola i droga, nedovoljna fizička aktivnost, gojaznost, industrijski prerađena hrana i prekomjerna ishrana, stres zbog sve bržeg tempa života), što dovodi do porasta opterećenja populacije nizom hroničnih nezaraznih bolesti, kao što su gojaznost, dijabetes, hronična opstruktivna bolest pluća, maligne i bolesti srca i krvnih sudova, poremećaji mentalnog zdravlja, te povrede i saobraćajni traumatizam.
Među izazovima su i neravnomjerna raspodjela s većim udjelom urbanog stanovništva, stvaranje uslova za širenje infekcija i prijetnja od nastanka velikih epidemija, problem antimikrobne rezistencije i poremećen balans između ekosistema i ljudskog zdravlja.
“U Crnoj Gori je 2019. bilo blizu 4.000 smrtnih ishoda uzrokovanih kardiovaskularnim bolestima, što je činilo 58 odsto ukupnog mortaliteta. Razna istraživanja ukazuju na to da će i dalje rasti mortalitet od kardiovaskularnih bolesti, maligniteta, hroničnih respiratornih oboljenja, s tim što je kriva kardiovaskularnog mortaliteta najstrmija.”
Autori naglašavaju da nedostajući kadar, opterećenost zdravstvenih radnika i nedostatak dijagnostičkih aparata uskraćuju preglede u javnim zdravstvenim ustanovama i dovode do listi čekanja iz oblasti endrokrinologije, gastroenterologije, reumatologije, kardiologije, MR pregleda, oftalmologije, IVF (in vitro fertilizacija), patološke anatomije, hiperbarične komore...
Tvrde da visok nivo prisutnosti privatnih usluga predstavlja ozbiljnu prepreku u ostvarivanju zdravstvene zaštite, a da ljekovi koje pacijenti kupuju predstavljaju ozbiljan finansijski izdatak za građane, pogotovo najsiromašniji dio društva. Preporučeno je da se izmijeni praksa propisivanja ljekova, uvedu novi ljekovi u terapiju, izrade kliničke smjernice, osnaži uloga kliničkih farmakologa, kontroliše potrošnja ljekova, ažuriraju liste i da fokus bude na primjeni generičkih preparata.
“Očekivani životni vijek je 75,9 godina, što je još uvijek ispod prosjeka EU. Skoro 94 odsto smrtnih slučajeva uzrokuju neprenosive bolesti, glavne su kardiovaskularne bolesti i rak. Uz ekonomsku situaciju, potrebno je naglasiti finansijsko opterećenje stanovnika zdravstvenim uslugama. Plaćanja iz džepa čine 39 odsto tekuće zdravstvene potrošnje.”
Žene čine 73 odsto zdravstvenog osoblja
Crna Gora u zdravstvenim ustanovama ima 2,77 doktora i 9,92 medicinskog osoblja na 1.000 stanovnika. Neravnomjerna je, tvrde autori publikacije, rodna zastupljenost - 73 odsto zdravstvenog osoblja čine žene.
“U poređenju sa zemljama EU, broj doktora medicine na 1.000 stanovnika nije dostigao potrebni nivo, ali je tendencija rasta broja doktora na zadovoljavajućem nivou. Zabrinjava povećana mobilnost i mogućnost odlaska mladih doktora po ulasku Crne Gore u Evropsku uniju”, navodi se u publikaciji.
Naglašavaju da je distribucija doktorskih i sestrinskih resursa neravnomjerna.
“Dominira u KBC Kotor sa 104 doktora, 4,58 na 1.000 stanovnika, OB Cetinje 3,99/1.000, KCCG Podgorica 3,66/1.000, KBC Berane 3,18/1.000, dok je ukupan broj medicinskog osoblja angažovanog u ustanovama 6.162, sa dominacijom KBC Kotor, Bolnice Danilo I na Cetinju, KCCG i KBC Berane”, piše u publikaciji.
Zabrinjava, tvrde autori, to što manje od jednog doktora na 1.000 stanovnika imamo u Andrijevici, Tivtu, Danilovgradu, Plužinama, Šavniku i Žabljaku, a nešto iznad u Budvi, Kolašinu, Plavu, Rožajama i Ulcinju. Potrebno je, ističu, napraviti Plan razvoja ljudskih resursa u CG, s jasnom distribucijom potrebnog kadra i definisanim pravilnikom dodjele specijalizacija i užih specijalizacija shodno potrebama regionā, u cilju ostvarivanja dostupnosti i univerzalne pokrivenosti zdravstvene zaštite.
Izvještaji pokazuju da su u domovima zdravlja ordinirala 484 izabrana doktora, a u Zavodu za hitnu medicinsku pomoć 150 i dodatnih 46 timova za sanitetski transport. Navodi se da preopterećenost timova i nedefinisane dijagnostičke i terapeutske procedure definisane protokolima zahtijevaju novi pogled i reformu hitne pomoći.
Državi je preporučeno da napravi analizu postojeće kadrovske strukture prema zanimanju, polu, starosnoj dobi, teritorijalnoj distribuciji, broju specijalista i supspecijalista, da uradi plan ljudskih resursa u zdravstvu, motiviše doktore za izbor specijalizacija iz porodične i urgentne medicine. Preporuka je da se nastavi sa uvođenjem specijalističkih programa na Medicinskom fakultetu u Podgorici, sprovede korjenita reforma Zavoda za hitnu medicinsku pomoć, izgradi Univerzitetski klinički centar Crne Gore, završe započete infrastrukturne objekte u zdravstvu (Opšta bolnica Pljevlja), izgradi Urgentni centar sa svim sadržajima i nastavi sa opremanjem javnih zdravstvenih ustanova.
Drugi na Balkanu po plaćanju iz džepa
Podaci Eurostata i SZO iz 2022. godine ukazuju na to da direktna plaćanja građana Crne Gore u ostvarivanju zdravstvene zaštite iznose 36,5 odsto, što je izuzetno opterećenje za građane, pa iako je po ovoj stopi bila druga na Balkanu, to je znatno više od prosjeka EU iste godine (14,4 odsto).
“Najveći dio izdataka ‘iz džepa’ uključuje troškove za ljekove, stomatološke i vanbolničke usluge. Tome doprinose netransparentne, izuzetno duge liste čekanja na pregled u sekundarnoj i tercijarnoj djelatnosti, pa su građani prinuđeni da ta prava ostvare u privatnim zdravstvenim ustanovama, gdje im usluge pružaju uglavnom zaposleni u javnom zdravstvenom sistemu”, piše u publikaciji.
Tvrdi se da razvoj zdravstvenog osiguranja u narednom periodu predstavlja jedan od ključnih izazova u vođenju zdravstvene politike u Crnoj Gori.
“Građani su prinuđeni da koriste usluge privatnih zdravstvenih ustanova i sami finansiraju troškove zdravstvene zaštite. Razvoj zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori treba da bude usmjeren na unapređenje dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja.” Preporučeno je da se unaprijedi promocija te vrste osiguranja i edukuju građani o njegovoj upotrebi na adekvatan i etički način, ali i osigura održivost postojećeg načina finansiranja sistema zdravstva.
U dijelu koji se odnosi na privatni sektor zdravstva, preporučeno je da se jasnije propišu uslovi za otvaranje privatnih ustanova, definiše obavezan kadar u radnom odnosu, uskladi cjenovna politika i privatno-javnim partnerstvom usluge plaćaju iz budžeta, čime bi bio zaštićen standard građana, ali i normativno uredi dopunski rad i kriterijumi za davanje saglasnosti ljekarima za rad u privatnim ustanovama.
Bonus video:
