Lokalitet Kulturni pejzaž Paštrovske gore našao na proširenoj listi najugroženijih lokaliteta baštine Evrope za 2026. godinu u organizaciji Evrope Nostre i Instituta Evropske investicione banke, uz podršku Creative Europe programa EU.
To je "Vijestima" saopšteno iz Fondacije Bankada iz Budve.
Kako su naveli ovo je već drugi put da se Kulturni pejzaž Paštrovske gore našao na ovoj neslavnoj ali veoma uticajnoj i važnoj listi.
"Prvi put je to bilo u januaru 2023. godine. Važno je istaći da je veoma rijedak slučaj da se jedan isti lokalitet dva puta pojavi na ovoj listi ugroženih lokaliteta Evrope, što očigledno svjedoči o posvećenosti i odlučnosti Evrope Nostre i Instituta EIB, kao zvaničnog organa EU, da se Paštrovska gora sačuva i zaštiti. U nominaciji predatoj u septembru 2025. godine od strane fondacije Bankada za program 7 najugroženijih (7 Most Endangered), navedene su i obrazložene tri glavne prijetnje koje ugrožavaju ovaj vrijedni lokalitet: 1. infrastrukturni projekat Vetroelektrana Brajići, 2. prekomjerna gradnja ('overdevelopment') u pojedinim selima u podnožju Paštrovske gore i 3. propadanje starih objekata ('deterioration'), što se uglavnom odnosi na stara sela, stare kule i Austrijske utvrde kojih na području Paštrovske gore sa Brajićima ima šest a samo je jedna zaštićena zakonom - tvrđava Kosmač. Ovog puta, za razliku od nominacije iz 2023. godine, kao direktna prijetnja za lokalitet nije pomenuta brza cesta/zaobilaznica oko Budve jer još uvjek nije poznata precizna ruta ove saobraćajnice ali je pomenut njen potencijalni negativni uticaj na kulturni pejzaž i životnu sredinu zavisno od konačno usvojene putanje”, ističu iz Fondacije Bankada.
Kulturni pejzaž Paštrovske gore, kako naglašavaju, se nije našao u konačnih sedam najugroženijih lokaliteta ali je to, po njihovom mišljenju, mogući scenario u bližoj ili daljoj budućnosti ukoliko se razne bitne okolnosti vezane za ovaj vrijedni lokalitet ne promijene.
"Pisma preporuke za nominaciju Paštrovske gore napisali su: arh. Sandra Kapetanović iz NVO Expeditio Kotor, ekspert za koncept kulturnog pejzaža, dr. Patrizia Valle, ekspert za fortifikacionu arhitekturu iz Venecije, profesor Miodrag Grbić sa Univerziteta Zapadnog Ontaria i arh. Ivan Vratnica, član ICOMOS-a Austrija, stručnjak za austrijske tvrđave. Fondacija Bankada je svima njima neizjmerno zahvalna na ukazanoj stručnoj pomoći i podršci što je na kraju očigledno i rezultiralo odabirom lokaliteta na listu najugroženijih po drugi put. Ovog puta je žiriju u Hagu i Luksemburgu predočeno još novootkrivenih potencijalno vrijednih lokaliteta na području Paštrovske gore tako da je priložen novi spisak koji sadrži preko 200 lokaliteta prirodne i kulturne baštine, od čega je samo njih 10 zvanično zaštićeno zakonom”, ističu iz Fondacije.
Naglašavaju da će Evropa Nostra i Institut EIB , kako se očekuje, ponuditi odgovarajuću pomoć u zaštiti svih ugroženih lokaliteta, uključujući i lokalitet Kulturni pejzaž Paštrovske gore.
Prošireni spisak ubraja sledeće ugrožene lokalitete:
- Goli otok, Hrvatska
- Selo Katapola i drevni grad Minoa, Amorgos, Grčka
- Vodenica Fabri, Feked, Mađarska
- Gebleis sala, Eš-sur-Azlet, Luksemburg
- Britanske vojne barake pri tvrđavi Čembrej, Gozo, Malta
- Kulturni pejzaž Paštrovske gore, Crna Gora
- Bivše ministarstvo socijalnih dela i zapošljavanja, Hag, Holandija
- Fabrika baruta Vale de Milasos, Seiksos, Portugal
- Fabrika porcelana "Karolina", Javožina Šlaska, Poljska
- Reformisana crkva Santamaria Orlea, Rumunija
- Rafinerija Steaua Romana, Kampina, Rumunija
- Pivara Vajfert, Pančevo, Srbija
- Crkva Svete Ane, Bačko Novo Selo, Srbija
- Crkva San Estevo de Pousada, Španija
U konačnih sedam najugroženijih lokaliteta baštine Evrope ušli su:
- Selo Katapola i drevni grad Minoa, Amorgos, Grčka
- Vodenica Fabri, Feked, Mađarska
- Gebleis sala, Eš-sur-Azlet, Luksemburg
- Britanske vojne barake pri tvrđavi Čembrej, Gozo, Malta
- Fabrika baruta Vale de Milasos, Seiksos, PortugalIja
- Reformisana crkva Santamaria Orlea, Rumunija
- Pivara Vajfert, Pančevo, Srbija
Bonus video:
