Arhitekta Mladen Krekić rukovodio je izradom Prostorno-urbanističkog plana (PUP) Opštine Kotor, koji je Vlada Crne Gore usvojila u avgustu 2020. godine, a kojim su određene namjene prostora i mogućnosti gradnje, da bi manje od godinu nakon usvajanja tog dokumenta njegova firma “BusinessArt” izradila idejno rješenje velikog hotelskog kompleksa u Orahovcu.
Idejno rješenje hotela “Orahovac”, u koje je Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) imao uvid, “BusinessArt” je izradio u aprilu 2021. godine, a na njega je Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine (MDUP) 6. decembra 2024. dalo saglasnost.
Urbanističko-tehnički uslovi za parcelu 446/1 KO Orahovac izdati su 15. januara 2021. godine, pet mjeseci nakon donošenja PUP-a Opštine Kotor. U njima se navodi da je parcela površine 6.837 kvadratnih metara u listu nepokretnosti bila evidentirana kao pašnjak treće klase, dok je PUP-om dobila turističku namjenu D1-T1, koja omogućava izgradnju hotela, rizorta, vila i drugih turističkih sadržaja.
Plan je na toj lokaciji omogućio bruto građevinsku površinu do 13.674 kvadratna metra, zauzetost parcele do 50 odsto, spratnost P+2+Pk i podzemne etaže. “BusinessArt” je projektovao kompleks površine 8.364 kvadratna metra, što je oko 61 odsto maksimalno dozvoljene površine.
Komitet za svjetsku baštinu UNESCO-a (Komitet) je u odluci iz jula 2025. zatražio obustavu daljih odobrenja novih građevinskih i razvojnih projekata unutar zaštićenog područja Kotora i njegove bafer zone, dok se planski, pravni i institucionalni okvir ne uskladi sa obavezama zaštite. U dokumentu pripremljenom za 48. zasjedanje Komiteta 2026. godine, koje je nedavno održano u Južnoj Koreji, od Crne Gore se posebno traži da ne nastavlja postupak za hotel “Orahovac” dok Svjetski centar za baštinu i savjetodavna tijela UNESCO-a ne pregleda ažuriranu projektnu dokumentaciju...
Nosilac projekta i vlasnik zemljišta je investitor i biznismen Slaven Milić iz Podgorice, koji je, prema podacima platforme Poslovna mreža, vlasnik i ovlašćeni zastupnik firme “Simes inženjering”.
Dokumentacija koju je CIN-CG dobio na uvid od Milića pokazuje da je projekat razvijan na osnovu urbanističko-tehničkih uslova koje je izdala država, da je dobio saglasnost glavnog državnog arhitekte i da je investitor sprovodio postupke i izrađivao dokumente koje su od njega zahtijevali nadležni organi.
“Nakon primjedbi na mogući uticaj hotela na kulturni pejzaž, projekat je mijenjan i dopunjen mjerama ublažavanja uticaja, uključujući prilagođavanje gabarita i oblikovanja objekata terenu i pejzažu”, kazao je Milić za CIN-CG.
Uprkos tome što su državni organi izdavali uslove i saglasnosti i prihvatali nastavak procedura, UNESCO i ICOMOS, organizacija koja savjetuje UNESCO o zaštiti kulturne baštine, naknadno su utvrdili da dostavljena dokumentacija nije dovoljna i zatražili zaustavljanje projekta do nove stručne procjene.
Milić je CIN-CG-u objasnio da je ažurirana dokumentacija poslata i da čekaju odgovor od UNESCO-a.
Zahtjevi UNESCO-a za strožu kontrolu gradnje u zaštićenom području Kotora nijesu novi. Komitet je još 2016. tražio da se svi planski dokumenti usklade kroz sveobuhvatnu procjenu uticaja na baštinu, dok je 2018. upozorio na slabosti postojećih prostornih i urbanističkih planova i zatražio zadržavanje moratorijuma na novu gradnju.
Krekić je kao rukovodilac izrade PUP-a Kotora bio zadužen za planiranje prostora na koji su se te preporuke neposredno odnosile.
Krekić do objave teksta nije odgovorio na pitanja CIN-CG-a o njegovoj ulozi u izradi PUP-a, ni kasnijim projektima njegove firme na području obuhvaćenom planom za koje UNESCO izričito traži da se zaštiti od prekomjerne gradnje, ali ni o mogućem sukobu interesa.
Na pitanje da li je prilikom angažovanja “BusinessArt-a” znao da je Krekić prethodno rukovodio izradom PUP-a kojim su utvrđeni namjena i urbanistički parametri lokacije hotela, Milić kaže da je njegova kompanija bila upoznata sa Krekićevim profesionalnim iskustvom i međunarodnim ugledom.
“U trenutku angažovanja bili smo upoznati s tim da je arhitekta Krekić ugledni, međunarodno priznati autor objekata i projekata od najvećeg profesionalnog renomea. Takođe smo bili upoznati sa činjenicom da je njegov studio autor idejnih rješenja projekata koji su već dobili zeleno svjetlo od UNESCO, što smo cijenili kao objektivnu potvrdu našeg subjektivnog dojma stručnosti njihovog profesionalnog tima”, navodi Milić.
Objašnjava i da investitor nije u obavezi da poznaje imena u autorskom timu koji je radio na planskoj dokumentaciji niti da sudi o sukobu interesa:
“Kada ste već postavili pitanje, informisali smo se o praksi u Crnoj Gori i Evropi i došli do saznanja da nije neuobičajena”.
U uređenim zemljama profesionalni kodeksi, međutim, predviđaju obavezu očuvanja nezavisnosti, izbjegavanja sukoba interesa i prijavljivanja okolnosti koje bi mogle dovesti u pitanje nepristrasnost arhitekte.
Kodeks Hrvatske komore arhitekata, recimo, propisuje da arhitekta mora odmah otkriti naručiocu i drugim relevantnim osobama sve važne okolnosti zbog kojih može nastati sukob interesa, kao i one koje bi se drugoj osobi mogle učiniti kao sukob interesa. Pravilnik Hrvatske komore za arhitektonske i urbanističke konkurse sukob interesa definiše kao direktan ili indirektan finansijski, poslovni ili drugi lični interes koji bi mogao ugroziti nepristrasnost i nezavisnost učesnika u postupku. Osobe uključene u pripremu i odlučivanje prije konkursa daju izjave o postojanju ili nepostojanju sukoba interesa.
Italijanska profesionalna pravila ne uvode automatsku zabranu svakog kasnijeg angažmana, ali zahtijevaju zaštitu javnog interesa, stručnu nezavisnost i izuzeće u situacijama u kojima je arhitekta učestvovao u pripremi uslova javnog postupka, a potom bi u tom postupku mogao nastupiti kao privatni konkurent.
Evropski profesionalni standardi prepoznaju i prividni sukob interesa, odnosno situaciju u kojoj nije dokazana zloupotreba, ali okolnosti mogu stvoriti opravdanu sumnju u nepristrasnost stručnjaka.
CIN-CG je za potrebe ovog teksta kontaktirao sa Savezom arhitekata Crne Gore (SACG), ali do objave odgovori nijesu stigli.
Za izradu PUP-a dobio 45.000 eura
Krekić je za rukovodioca izrade PUP-a Opštine Kotor imenovan odlukom Vlade iz 2018. godine. Na osnovu ugovora zaključenog krajem 2018. i aneksa iz avgusta 2020. godine, isplaćeno mu je 45.000 eura, kazali su CIN-CG-u iz Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine.
Iz resora kojim rukovodi ministar Slaven Radunović naveli su da se zabrana, propisana članom 132 tada važećeg Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata, nije odnosila na Krekića kao rukovodioca izrade plana.
“Krekić prilikom angažovanja na izradi plana nije dostavio izjavu o nepostojanju sukoba interesa”, kazali su CIN-CG-u.
Krekić je diplomirao na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a usavršavao se na Politehničkom univerzitetu u Milanu.
Krekićeva kompanija “BusinessArt”, osim u Crnoj Gori, posluje i u Italiji, Hrvatskoj i Srbiji, a prema podacima “Poslovne mreže”, podgorički “BusinessArt” osnovan je 25. marta 2004. godine i registrovan za inženjerske djelatnosti i tehničko savjetovanje. Krekić je stopostotni vlasnik, izvršni direktor i ovlašćeni zastupnik firme.
Kompanija je 2025. godine ostvarila nešto više od 1,07 miliona eura prihoda i neto rezultat od oko 22.000 eura.
Na sajtu “BusinessArt-a” među projektima u Kotoru navedeni su hotel “Orahovac”, hotel “Muo”, “Marriott”, “Vardar” i mnogi drugi, “Bigova Bay”, vile i marine.
CIN-CG iz Radunovićevog resora nije dobio odgovore na pitanja da li je Krekić prilikom angažovanja prijavio privatne poslovne interese, uključujući vlasničku i upravljačku ulogu u “BusinessArt-u”, niti da li je to ministarstvo nakon usvajanja PUP-a bilo obaviješteno da Krekićeva firma projektuje objekte na području obuhvaćenom planom.
Nije odgovoreno ni da li je povodom tih angažmana sprovedena interna provjera mogućeg sukoba interesa.
Iz Agencije za sprečavanje korupcije (ASK) su za CIN-CG kazali da Krekić nema status javnog funkcionera u smislu Zakona o sprečavanju korupcije i da zbog toga nijesu nadležni da daju mišljenje o ovom slučaju.
I u Tivtu planirao, pa projektovao
Orahovac nije jedini slučaj u kojem je Krekić radio na planskom dokumentu, a njegova firma zatim projektovala objekat na prostoru obuhvaćenom tim planom.
Iz resora Slavena Radunovića nijesu odgovorili na pitanja da li je Krekić prilikom angažovanja prijavio privatne poslovne interese i da li je to ministarstvo nakon usvajanja PUP-a bilo obaviješteno da njegova firma projektuje objekte na području obuhvaćenom planom
Krekić je 2019. godine, prema pisanju “Vijesti”, bio odgovorni planer izmjena i dopuna Državne studije lokacije “Arsenal” u Tivtu, planskog dokumenta kojim se razvija projekat izgradnje marine i nautičko-turističkog naselja Porto Montenegro, a čiji je vlasnik državni investicioni fond ICD iz Dubaija. U to vrijeme resornim ministarstvom, Ministarstvom održivog razvoja i turizma, upravljao je tadašnji ministar Pavle Radulović (DPS), kojeg je, nakon što je dao ostavku jer je objavljen snimak o korupciji dva građevinska inspektora iz njegovog resora, u upravljanju zamijenio tadašnji premijer Duško Marković.
Krekićevim izmjenama je ukupna planirana površina objekata u zahvatu DSL-a “Arsenal” povećana sa 89 na oko 145 hiljada kvadratnih metara. Povećana je i dozvoljena spratnost, na pojedinim lokacijama do deset nadzemnih etaža, ucrtani su objekti čiji temelji zalaze u more, dok je planirano i uklanjanje dijela državne i lokalne kulturne baštine kako bi se oslobodio prostor za komercijalnu stanogradnju.
Zbog toga je grupa mještana Seljanova podnijela krajem 2022. godine krivičnu prijavu Specijalnom državnom tužilaštvu (SDT) protiv Krekića, kao tadašnjeg rukovodioca izrade i odgovornog planera, kao i protiv odgovornih osoba u nekadašnjem Ministarstvu održivog razvoja i turizma. Prijava je podnijeta zbog sumnje da je prilikom izrade i usvajanja izmjena plana zloupotrijebljen službeni položaj.
Krekić i njegov tim planirali su i dvije osmospratne kule sa obje strane glavnog ulaza u Porto Montenegro sa Jadranske magistrale.
“Veća spratnost daje nam mogućnosti i fleksibilnost da se bavimo arhitekturom”, kazao je Krekić, koga su, prema pisanju “Vijesti”, predstavnici tivatskog Sekretarijata za urbanizam upozorili da bi povećanjem spratnosti planirani objekti mogli premašiti maksimalne koeficijente izgrađenosti parcela.
Izmjenama je u zahvatu DSL-a bila predviđena izgradnja ukupno 386.344 kvadratna metra bruto površine objekata, sa 900 hotelskih ležajeva, 4.711 stalnih stanovnika i 1.495 zaposlenih.
Na sajtu “BusinessArt-a” izmjene studije lokacije “Arsenal - Porto Montenegro” navedene su kao projekat firme iz 2019. godine. Kao vrsta angažmana navedeno je “idejno rješenje”, a područje projekta obuhvatalo je 168,52 hektara, od čega 29,49 hektara kopna i 72,5 hektara luke.
Krekićeva firma na svom sajtu navodi i da je od 2008. do 2015. na projektu Porto Montenegro radila urbanističko planiranje, idejna i detaljna rješenja i nadzor nad gradnjom za investitora “Adriatic Marinas”, kompanijom koja upravlja kompleksom Porto Montenegro.
Savjetodavna misija UNESCO-a i ICOMOS-a tražila dokumentaciju i za “Bigova Bay”
Zajednička savjetodavna misija UNESCO-a i ICOMOS-a, koja je Crnu Goru posjetila u februaru 2025. godine, zatražila je od države da Svjetskom centru za baštinu UNESCO-a dostavi detaljnu projektnu dokumentaciju i za projekat “Bigova Bay”, za koji je Krekićeva firma “BusinessArt” idejno rješenje izradila 2022. godine, zajedno sa Studijom procjene uticaja na baštinu (HIA), kako bi je pregledala UNESCO-ova savjetodavna tijela. Misija je preporučila da se dokumentacija dostavi prije donošenja odluka koje bi mogle biti nepovratne.
U izvještaju te misije iz 2025. kompleks “Bigova Bay” naveden je kao primjer rizika predviđen Prostorno-urbanističkim planom iz 2020. godine u obalnom području Bigove, poznatom po prirodnoj uvali, zaštićenom arheološkom lokalitetu i prirodnim naslagama peloida.
Turistički projekat “Bigova Bay”, planiran na rtu Trašte na površini od oko 120 hektara, zamišljen je kao jedinstveni luksuzni turistički kompleks, u obliku djelimično zatvorene zajednice, organizovane u četiri manje turističke zone različitog karaktera, uklopljene u prirodno okruženje. Planirana je izgradnja različitih vrsta smještajnih objekata, marine, kao i brojnih pratećih sadržaja visokog standarda i sportskih objekata.
“Imajući u vidu potrebu zaštite i očuvanja izuzetne univerzalne vrijednosti dobra svjetske baštine, kao i nalaze prikupljene tokom obilaska terena, ‘scenario konvergencije’ nosi rizike koji bi mogli ugroziti cjelovitost zaštićenog područja. Ti rizici uključuju vizuelne prodore u pejzaž, promjene tradicionalnog obrasca naseljavanja, intenzivniju urbanizaciju i povećane pritiske na životnu sredinu. U kratkom, srednjem i dugom roku ovaj već usvojeni scenario mogao bi negativno uticati na autentičnost i integritet zaštićenog područja, mijenjajući njegove tradicionalne društvene, funkcionalne, arhitektonske i pejzažne karakteristike”, navodi se u ovom izvještaju.
Ovaj tekst je podržan od strane Balkan Trust for Democracy, projekta German Marshall Fund of the United States. Stavovi izneseni u ovom tekstu isključiva su odgovornost autora i ne odražavaju nužno stavove Balkan Trust for Democracy niti The German Marshall Fund of the United States.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
