Crnogorski elektrodistributivni sistem (CEDIS) planirao je do 2030. godine intenzivan investicioni ciklus, vrijedan ukupno 254 miliona eura, od čega će oko 121 milion biti obezbijeđen kroz povoljne kreditne aranžmane sa međunarodnim finansijskim institucijama.
“Riječ je o četiri strateški važna projekta usmjerena na modernizaciju infrastrukture, energetsku efikasnost i dekarbonizaciju elektroenergetskog sistema Crne Gore”, kazali su iz CEDIS-a agenciji Mina-business.
Riječ je o međunarodnim finansijskim institucijama – Evropskom bankom za obnovu i razvoj (EBRD), Svjetskom bankom (SB), KfW bankom i Francuskom agencijom za razvoj.
Iz CEDIS-a su objasnili da su ključni strateški ciljevi za ovu godinu usmjereni na značajno unapređenje pouzdanosti, kvaliteta i efikasnosti elektrodistributivnog sistema, kroz snažan investicioni ciklus, digitalnu transformaciju mreže i smanjenje gubitaka električne energije na distributivnoj mreži.
“Cijeneći značaj sigurnog i stabilnog napajanja krajnjih korisnika, CEDIS je definisao ambiciozan investicioni plan kojim se stvaraju uslovi za dugoročno unapređenje elektrodistributivne mreže. Realizacijom planiranih projekata očekuje se povećanje kapaciteta za priključenje novih korisnika, poboljšanje naponskih prilika, veća pouzdanost i sigurnost napajanja, kao i smanjenje tehničkih i komercijalnih gubitaka”, kazali su iz kompanije.
Poseban iskorak ostvaren je u oblasti digitalne transformacije mreže kroz projekat koji se realizuje uz podršku EBRD, a koji obuhvata uvođenje savremenih SCADA i ADMS sistema, kao i ugradnju brojila nove generacije.
“Ovi sistemi omogućavaju daljinski nadzor i upravljanje mrežom u realnom vremenu, brže reagovanje na kvarove i efikasnije upravljanje elektrodistributivnim sistemom”, objasnili su iz CEDIS-a.
Istovremeno, kroz projekte koji će se realizovati u saradnji sa SB, KfW bankom i Francuskom agencijom za razvoj, planirana je zamjena dotrajalih postrojenja i transformatora, rekonstrukcija ključnih 35 kV postrojenja i modernizacija velikog broja trafostanica širom Crne Gore.
CEDIS sprovođenjem ovih aktivnosti potvrđuje svoju stratešku opredijeljenost ka pouzdanijem i kvalitetnijem snabdijevanju građana i privrede električnom energijom, ubrzanju energetske tranzicije i dugoročnom razvoju elektroenergetskog sistema Crne Gore u skladu sa evropskim standardima.
Kada je riječ o planiranim investicionim ulaganjima u 35 kV mrežu, nastavlja se realizacija više značajnih projekata širom Crne Gore.
U toku je izgradnja trafostanice 35/10 kV Bigova u Kotoru, kao i trafostanice 35/10 kV Tri Krsta u Tivtu, sa uklapanjem u 35 kV i 10 kV mrežu.
Paralelno se realizuje i izgradnja trafostanice 35/10 kV Zeta, sa uklapanjem u 35 kV i 10 kV mrežu.
Ubrzo će početi radovi na izgradnji TS 35/10kV Volođa u Pljevljima, sa uklapanjem u 35kV i 10kV mrežu, kao i na rekonstrukciji TS 35/10kV Rade Končar u Baru i adaptaciji TS 35/10kV Jezerine u Kolašinu.
“Ukupna vrijednost pomenutih projekata iznosi oko sedam miliona eura”, kazali su iz CEDIS-a.
Planirana je i izgradnja rasklopnog postrojenja 35kV Rijeka Mušovića u Kolašinu, sa uklapanjem u 35kV mrežu, vrijedna oko 800 hiljada eura.
U toku je tenderski postupak za izgradnju TS 35/10kV Tivat 3, sa uklapanjem u 35kV i 10kV mrežu (vrijednost projekta 2,5 miliona eura), kao i za rekonstrukciju postojećeg razvodnog poostrojenja 35kV Buče u koje će se ugraditi 10 KV postrojenje i dva transformatora 35/10 KV, vrijedni 925 hiljada EUR.
Raspisan je tender i za zamjenu transformatora u TS 35/10kV Velje brdo u Podgorici (vrijednost 400 hiljada eura), kao i za izgradnju elektroenergetske infrastrukture na Bulevaru Tivat – Jaz, te nabavku i ugradnju reklozera na 10kV dalekovodima u više regiona (vrijednost projekta nekoliko miliona eura).
“Pripremljeni su i projektni zadaci za izgradnju novih trafostanica TS 35/10kV Velika plaža 3 u Ulcinju, sa uklapanjem u 35kV i 10 kV mrežu (1,7 miliona eura), TS Rijeka Crnojevića u Podgorici (1,2 miliona eura) i TS Tuzi u Tuzima, sa uklapanjem u 35kV i 10kV mrežu ( 1,5 miliona eura), kao i za nabavku i ugradnju reklozera na 35kV dalekovodima (250 hiljada eura)”, precizirali su iz kompanije.
Započete su, takođe, aktivnosti na rekonstrukciji postojećih trafostanica - TS 35/10kV Unač (oko 400 hiljada eura), TS Ptič (oko 500 hiljada eura), TS Velika plaža 1 (oko 410 hiljada eura), TS Velika plaža 2 i TS Grad Ulcinj (oko 710 hiljada eura), kao i TS Andrijevica (ko 810 hiljada eura).
U CEDIS-u je trenutno u toku realizacija projekta adaptacije niskonaponskih mreža na cijeloj teritoriji Crne Gore, ukupne vrijednosti oko osam miliona eura, sa posebnim akcentom na sjever države.
U okviru ovog projekta već su potpisani okvirni sporazumi sa više izvođača.
Tokom prošle godine izvođeni su radovi na 24 dalekovoda naponskog nivoa 10 kV, u koje je uloženo približno 1,5 miliona eura, dok je za tekuću godinu planiran nastavak radova na dalekovodima, uz procijenjena ulaganja od oko 1,5 miliona eura.
“Za ovu godinu planiran je i početak radova na četiri nova dalekovoda naponskog nivoa 10 kV. Ove investicije predviđene su za realizaciju u periodu od dvije godine, sa ukupnim planiranim ulaganjima od oko 2,2 miliona eura”, rekli su iz CEDIS-a.
Takođe, planirano je da se i u ovoj godini nastavi s ugradnjom brojila na sva mjerna mjesta čije je izmještanje odrađeno kroz proširenje treće faze AMM projekta.
Pokrenuta je i četvrta faza proširenja naprednog mjernog sistema (AMM), u vrijednosti od osam miliona eura, za približno 22 hiljade mjernih mjesta, čime se nastavlja strateški proces modernizacije i digitalizacije elektrodistributivne mreže.
“Ova faza obuhvata dalju ugradnju savremenih pametnih brojila, unapređenje komunikacione infrastrukture i proširenje centralnog AMM sistema, sa ciljem povećanja pouzdanosti i efikasnosti mjerenja i upravljanja potrošnjom električne energije”, dodali su iz CEDIS-a.
Implementacijom četvrte faze stvaraju se uslovi za preciznije praćenje potrošnje, bržu detekciju kvarova i gubitaka, kao i kvalitetniju uslugu prema krajnjim korisnicima.
Projekat predstavlja važan korak ka potpunoj digitalnoj transformaciji distributivne mreže i usklađivanju sa savremenim evropskim standardima. Istovremeno, proširenje AMM sistema doprinosi racionalnijem upravljanju energetskim resursima i daljem jačanju operativnih i analitičkih kapaciteta CEDIS-a.
U CEDIS-u se realizuje druga faza projekta MDM (Meter Data Management), u vrijednosti od 500 hiljada eura i realizacija projekta dogradnje i razvoja MDM sistema u vrijednosti od dva miliona eura, kojom se nastavlja unapređenje centralnog sistema za prikupljanje, obradu i upravljanje mjernim podacima.
Ova faza obuhvata proširenje funkcionalnosti MDM platforme, povećanje kapaciteta za obradu velikog broja mjernih zapisa i dodatnu integraciju sa ostalim informacionim sistemima CEDIS-a.
“Implementacijom druge faze omogućava se viši nivo tačnosti, dostupnosti i pouzdanosti mjernih podataka, što predstavlja osnov za kvalitetnije planiranje i analizu potrošnje. Projekat ima ključnu ulogu u daljoj digitalnoj transformaciji elektrodistributivnog sistema i stvaranju preduslova za napredne analitičke i izvještajne procese. Realizacija ove faze značajno doprinosi optimizaciji poslovnih procesa i jačanju ukupne efikasnosti rada CEDIS-a”, kazali su iz kompanije.
Komentarišući poslovanje, iz CEDIS-a su naveli da su finansijski iskazi za prošlu godinu još u pripremi, te u ovom trenutku ne raspolažu konačnim podacima o rezultatu poslovanja, imajući u vidu da su knjiženja i obrada ulazne dokumentacije u toku.
“Ipak, na osnovu ostvarenih rezultata za 11 mjeseci, kao i ostalih relevantnih operativnih pokazatelja, očekuje se pozitivno poslovanje”, poručili su iz kompanije.
Iz kompanije su podsjetili da je CEDIS 2023. godine krenuo u realizaciju projekta Priprema trafostanica za implementaciju SCADA sistema, kao preduslov za njihovo integrisanje u SCADA/ADMS sisteme.
“Ovom investicijom, vrijednom oko 2,5 miliona eura, koja se realizuje kroz tri faze (od čega su dvije završene, a treća je u toku), ukupno će biti rekonstruisano i modernizovano preko 60 trafostanica 35/10kV naponskog nivoa”, rekli su iz kompanije.
Realizacijom navedenog projekta značajno se poboljšava pouzdanost funkcionisanja trafostanica i prije samog uvođenja SCADA sistema.
Trenutno je u toku tenderska procedura za izbor najpovoljnijeg izvođača za realizaciju projekta SCADA/ADMS, koja se sprovodi u skladu sa pravilima i procedurama nabavki EBRD-a, u okviru međunarodnog, konkurentnog i transparentnog tenderskog postupka.
“Po uspješno okončanom tenderskom postupku i dodjeli ugovora, čiji se završetak očekuje u drugom kvartalu ove godine, aktivnosti će biti usmjerene na početak implementacije projekta. To podrazumijeva uspostavljanje projektne organizacije, izradu detaljne tehničke dokumentacije i sistemskog dizajna, kao i nabavku, isporuku i instalaciju SCADA/ADMS softverskih i hardverskih komponenti”, dodali su iz kompanije.
Tokom ove godine planirana je i integracija SCADA/ADMS sistema sa postojećom elektroenergetskom, telekomunikacionom i IT infrastrukturom CEDIS-a, kao i fazno uključivanje odabranih trafostanica i mrežnih elemenata u sistem.
Poseban akcenat biće stavljen na testiranje sistema, verifikaciju funkcionalnosti i obuku dispečerskog i tehničkog osoblja, kako bi se obezbijedila pouzdana i stabilna primjena sistema u operativnom radu.
Iz CEDIS-a su objasnili da su aktivnosti koje će u krajnjem doprinijeti uspostavljanju potpune funkcionalnosti SCADA/ADMS sistema planirane fazno, u skladu sa ugovorenim obimom projekta i dinamikom implementacije.
Nakon dodjele ugovora i početka realizacije, sistem će se postepeno uvoditi u operativni rad, uz sprovođenje svih potrebnih testiranja i verifikacija u skladu sa tehničkim i bezbjednosnim standardima.
“Očekuje se da će puna funkcionalnost sistema biti ostvarena po završetku svih ugovorenih faza projekta i nakon perioda stabilizacije rada u realnim eksploatacionim uslovima”, dodali su iz kompanije.
Uvođenje SCADA/ADMS sistema imaće značajne pozitivne efekte na pouzdanost i efikasnost elektrodistributivne mreže. Sistem će omogućiti kontinuirani nadzor i upravljanje mrežom u realnom vremenu, brže otkrivanje i lokalizaciju kvarova, kao i skraćenje trajanja prekida u snabdijevanju električnom energijom.
Istovremeno, daljinsko upravljanje mrežnim elementima doprinijeće povećanju bezbjednosti zaposlenih i efikasnijem korišćenju raspoloživih resursa.
Dodatno, SCADA/ADMS sistem će unaprijediti planiranje i optimizaciju rada mreže, povećati njenu otpornost na poremećaje i stvoriti preduslove za integraciju obnovljivih izvora energije i dalji razvoj pametnih distributivnih mreža, u skladu sa savremenim evropskim standardima i praksama.
Iz CEDIS-a su saopštili da je trend smanjenja gubitaka na elektrodistributivnoj mreži nastavljen i tokom prošle godine, kada su gubici iznosili 10,09 odsto, što predstavlja značajno poboljšanje u odnosu na prethodni perod, kada su iznosili 10,51 odsto.
„U skladu sa planiranim aktivnostima na smanjenju gubitaka, kao i na unapređenju mreže, za ovu godinu planirano je dodatno smanjenje gubitaka na 9,55 odsto“, naveli su iz kompanije.
Iz CEDIS-a su saopštili i da je do sada, u elektrodistributivni sistem, ugrađeno ukupno 383,85 hiljada pametnih brojila, što čini približno 82,33 odsto od ukupno 466,16 hiljada mjernih mjesta u sistemu.
„Ovim nivoom implementacije Crna Gora se svrstava među zemlje sa visokim stepenom primjene naprednih mjernih sistema u regionu“, naglasili su iz CEDIS-a.
U toku ove godine planirana je ugradnja dodatnih oko 25 hiljada pametnih brojila, čime će se nastaviti proces potpunog obuhvata krajnjih korisnika savremenim mjernim uređajima.
Ova ugradnja biće realizovana kroz više paralelnih aktivnosti, prvenstveno kroz četvrtu fazu AMM projekta, ali i kroz redovne procese zamjene postojećih brojila, kao i kroz izdavanje elektroenergetskih saglasnosti i priključenje novih korisnika na distributivnu mrežu.
Četvrta faza AMM projekta, čija je ukupna vrijednost procijenjena na oko osam miliona eura, planirana je za realizaciju u periodu od 24 mjeseca.
„U okviru ove faze predviđena je nabavka i ugradnja oko 25 hiljada pametnih brojila nove generacije, sa unaprijeđenim komunikacionim karakteristikama, većim nivoom pouzdanosti i dodatnim funkcionalnostima u odnosu na prethodne generacije uređaja“, zaključili su iz CEDIS-a.
Bonus video:
