Crnu Goru ove godine očekuje neizvjesna turistička sezona zbog situacije na Bliskom istoku, uvođenja viznog režima za posjetioce iz Rusije, Turske i drugih država, sive ekonomije i privatnih izdavalaca smještaja koji ne prijavljuju goste, ali i jer još nema sistem za evidenciju turističkog prometa...
To su “Vijestima” kazali sagovornici iz turističkog sektora, među kojima i Ministarstva turizma, Odbora udruženja za turizam Privredne komore (PKCG), Nacionalne turističke organizacije (NTO) i TO Kotor.
U svim vidovima smještaja u periodu januar - mart ove godine, Crna Gora je imala 169.419 turista koji su ostvarili 1.079.484 noćenja, što je u odnosu na isti period prošle 6.400 turista manje, ili 3,8 odsto, dok je broj noćenja smanjen za 41.000, ili za 3,7 odsto. To je i treća godina zaredom koja pokazuje pad broja noćenja, objavile su “Vijesti” ranije.
Prema podacima Monstata, glavni razlog za pad je drastično smanjivanje broja noćenja gostiju iz Turske, koje traje još od incidenta u podgoričkom naselju Zabjelo, a potom i serije napada na turske državljane s kraja oktobra prošle godine, ali i nastavak pada broja gostiju iz Rusije...
Vize gostima koji donesu 320 miliona
Da bi se u potpunosti uskladila sa viznom politikom Evropske unije (EU), Crna Gora treba da uvede vize građanima pet država, među kojima su Rusija, Turska, Kina, Bjelorusija i Saudijska Arabija. Oni sada mogu boraviti u Crnoj Gori bez vize do 30 dana, što nije usklađeno sa spoljnom politikom EU.
Iz Ministarstva vanjskih poslova krajem prošle godine je saopšteno da će Crna Gora vize građanima ovih država uvesti najkasnije do septembra 2026. Bezvizni režim je u oktobru prošle godine ukinut za državljane Turske, ali je Vlada odluku suspendovala već krajem 2025.
Iz tih država gosti su prošle godine ostvarili 3,4 miliona noćenja, što je 23 odsto, odnosno gotovo četvrtinu ukupnog broja.
U zvaničnim procjenama turističkog prometa se navodi da prosječni turista dnevno za smještaj, ishranu i povezane troškove sa dolaskom potroši 94 eura, što znači da ova skoro tri i po miliona noćenja vrijede 320 miliona eura.
Iz Odbora za turizam PKCG su predložili da se prije uvođenja viznog režima uvede elektronski sistem i taj proces maksimalno olakša.
“Uz izazove i neizvjesnost koju donosi trenutna geopolitička situacija na Bliskom istoku i uz činjenicu da skoro ne postoji mogućnost korigovanja cijena usluga u turizmu (cijenovna politika destinacije ne prati dovoljno omjer cijene i kvaliteta), dodatni izazov predstavljaju i najave da se od ove godine uvodi vizni režim za građane sa nama važnih emitivnih tržišta (samo tržišta Rusije i Turske zajedno čine 21 odsto noćenja u 2025. u Crnoj Gori). Konkretan predlog, koji Privredna komora već duže vrijeme u kontinuitetu naglašava, bio bi da se prije uvođenja viza intenziviraju se aktivnosti na implementaciji elektronskog viznog sistema koji bi pojednostavio i vremenski skratio proces dobijanja viza”, naveli su iz Odbora.
Prilagoditi se trendovima
Upitani šta očekuju u nastavku turističke sezone, iz Odbora su istakli da rast broja dolazaka turista ne prate noćenja i da to nije kratkoročni poremećaj, već da se treba prilagoditi tome. Naveli su i da za Crnu Goru nisu ključni dolasci, već kvalitet turističkog prometa - dužina boravka i potrošnja po gostu, i da je važno Crnu Goru istaći kao bezbjednu, dostupnu i atraktivnu turističku destinaciju, i taj imidž dodatno marketinški i digitalno valorizovati.
Smatraju da je pripremljenost sezone na zadovoljavajućem nivou, ali da među izazovima ostaju višesatna zadržavanja na granicama, saobraćajne gužve na primorju, problemi u komunalnom uređenju i manjak radne snage, te da vjeruju da se sezona mora blagovremeno pripremiti, uz jasnu koordinaciju svih nivoa vlasti, aktivno uključivanje turističke privrede...
Iz Odbora su naglasili da su u prva tri mjeseca ove godine najviše noćenja stranih turista zabilježili gosti iz Rusije - 31 odsto ukupnog broja, ali da je to 14 odsto slabiji rezultat nego u istom periodu lani. Dodali su i da su posjete iz Srbije činile 19 odsto, da je to poboljšanje od 26 odsto u odnosu na prvi kvartal 2025. godine, dok je gostiju iz Turske bilo šest odsto od ukupnog broja, ili gotovo upola manje nego lani u istom periodu.
“U toku zimske sezone koja je za nama (prvi kvartal 2026), u kolektivnom smještaju u Kolašinu zabilježen je rast od 28 odsto, a na Žabljaku pad od 17 odsto u odnosu na isti period prošle godine. Izazov i dalje predstavlja stagnacija u kvalitetu potrošnje. Prvi kvartal obično donosi oko pet odsto ukupnih prihoda u turizmu i rano je za ocjenu godine pred nama, ali pad broja dolazaka od 1,3 odsto, kao i pad broja noćenja od 2,6 odsto, ukazuje da se turisti i dalje kraće zadržavaju, što automatski umanjuje potrošnju po gostu i utiče na ukupne prihode. U prethodnom periodu bilježe se oscilacije u ključnim turističkim indikatorima, ali je jasno vidljiv trend skraćivanja boravka”, naglasili su iz Odbora.
Najvažnija pitanja su avio-dostupnost, cijene i kvalitet
Smatraju da je za turizam važno riješiti pitanje valorizacije aerodroma Podgorica i Tivat, unaprijediti infrastrukturu, povećati kapacitete, broj i frekventnost letova prema ključnim tržištima, ali da izazov u Tivtu ostaju noćni letovi. Istakli su da treba nastaviti rad na poboljšanju avio-dostupnosti Crne Gore, planirati saradnju sa niskobudžetnim firmama i uvesti linije od javnog interesa.
“Vrlo je važno konsultovati turističku privredu i na vrijeme je upoznati sa planom marketinških aktivnosti na nivou destinacije, kao i pri definisanju strateških ruta. Odbor za turizam kontinuirano ukazuje da bez ozbiljne i dugoročne politike avio-dostupnosti nema održivog rasta turizma. Rast cijena energenata i inflacija povećavaju troškove poslovanja u cijelom turističkom sektoru. Međutim, dodatni izazov je što rast cijena u turizmu često nije praćen rastom kvaliteta, a tržište više ne prihvata takav odnos. Privreda je već suočena sa izborom između povećanja cijena i pada tražnje ili smanjenja profitabilnosti. Bez unapređenja kvaliteta i jasne cjenovne politike, gubi se konkurentnost u odnosu na druge mediteranske destinacije. Profit u 2026. godini neće zavisiti od broja gostiju, nego od upravljanja troškovima i cijenama”, naveli su oni.
Dodaju i da Crna Gora mora uvesti strateški pristup razvoju turizma, sa fokusom na održivost, jednostavnije procedure i partnerstvo sa privredom, kako se ne bi izgubila trka sa konkurencijom.
Stiže tender za evidenciju turista
Iz Ministarstva finansija su 2023. najavili da planiraju uvođenje sistema “eVisitor”, po ugledu na hrvatski, kako bi se dobili precizniji podaci, smanjila siva zona u turizmu i poboljšala naplata boravišne takse, PDV-a i poreza na dobit i dohodak. Platforma je autorski proizvod Hrvatske turističke zajednice (HTZ), koji je uveden prije deset godina i od tada je više puta unapređivan i povezan sa institucijama na lokalnom, županijskom i državnom nivou, a kroz njega se dobijaju precizniji podaci o broju turista, noćenjima, iskorišćenosti kapaciteta, strukturi gostiju...
Iz resora Novice Vukovića nisu odgovorili na upite o ovom sistemu, već su “Vijesti” uputili na Ministarstvo turizma i Poresku upravu.
Iz Ministarstva turizma brojke sa početka ove godine nisu komentarisali, ali su kazali da se o uspostavljanju sistema za elektronsku evidenciju turističkog prometa po uzoru na hrvatski “eVisitor”, govori već deset godina, da je postojalo više inicijativa, ali bez institucionalnog kontinuiteta, jasnog modela upravljanja i obezbijeđenog novca i tehničkih rješenja, pa projekat nije zaživio.
Ističu da je Crna Gora jedina zemlja u regionu koja još nema ovaj sistem, što direktno utiče na kvalitet statistike, planiranje turističke politike i kapacitete za borbu protiv sive ekonomije. Naveli su da je sistem dobio status državnog prioriteta, pa se iz najava prešlo u konkretne korake jer je zaključkom Vlade formiran operativni tim, koji treba da odredi koncept i predloži model uspostavljanja sistema za praćenje turističkog prometa.
“Vlada Crne Gore je u julu 2025. godine usvojila Informaciju o uspostavljanju Turističkog informacionog sistema (TIS), čime je projekat prvi put dobio punu institucionalnu potvrdu, definisan okvir implementacije i procijenjen minimalni budžet od 1,37 miliona eura. Ministarstvo turizma i javne uprave zaduženi su da nastave dalju realizaciju projekta. U ovom trenutku Ministarstvo turizma intenzivno radi na pripremi javnog poziva i tenderske dokumentacije za izbor izvođača, a planirano je da javni poziv bude objavljen tokom drugog kvartala (april-jun). Istovremeno se radi na finalizaciji tehničkih specifikacija i povezivanju budućeg sistema sa bazama podataka drugih institucija”, istakli su iz resora na čijem je čelu Simonida Kordić.
Naglasili su da je sada ključna razlika što projekat više nije na nivou ideje ili najave, već postoji operativni tim, završena stručna analiza, spremljen novac i definisani plan, pa je Crna Gora, kako navode, ušla u završnu fazu uspostavljanja sistema, koji će donijeti precizne podatke, veću transparentnost tržišta i jači odgovor na sivu ekonomiju.
Tvrde da su sarađivali sa Kancelarijom Ujedinjenih nacija za projektne usluge (UNOPS), uradili analizu digitalnih tokova i alata u turizmu, mapirali postojeće platforme, baze podataka i modele razmjene informacija između institucija i privatnog sektora, ali i konsultovali više od 50 predstavnika institucija, te da nalazi pokazuju da Crnoj Gori nedostaje jedinstven i interoperabilan sistem za pouzdane i ažurne podatke u realnom vremenu.
Atipičan pad broja gostiju iz Rusije i Turske
Upitani o nastavku trenda pada broja i noćenja turista, iz NTO su naglasili da se turistički rezultati ne mogu gledati samo kroz zbirne brojke, već u širem kontekstu. Tvrde da je priliv gostiju iz Rusije i Ukrajine u prethodnom periodu doveo do određenog disbalansa u zvaničnoj statistici, posebno u broju noćenja.
Navode da su ti državljani godinama unazad rješavali pitanje svog statusa, pa je zbog specifičnosti boravka došlo do atipičnog rasta broja noćenja i povećanja prosječne dužine boravka turista.
Iz NTO ističu da se situacija postepeno stabilizuje pa se broj njihovih noćenja smanjuje, što je i zabilježeno u prva tri mjeseca ove godine.
“Ove godine, slična situacija posebno je vidljiva na primjeru turskih turista, kod kojih je tokom prva tri mjeseca zabilježen pad noćenja od oko 50 odsto. Stoga, urađena je dodatna analiza u kojoj su iz statistike izuzeti ruski i turski državljani, kako za ovu tako i za isti period prošle godine. Takvi podaci pokazuju znatno drugačiju sliku - rast od tri odsto u dolascima i čak 11 odsto u ostvarenim noćenjima, što potvrđuje pozitivan trend na većini emitivnih tržišta. Ohrabruju podaci koji su zabilježeni na sjeveru zemlje, odnosno u najznačajnijim turističkim centrima tokom zime. Tako je u Kolašinu, tokom prva tri mjeseca ove godine u kolektivnom smještaju zabilježeno 35 odsto više dolazaka i 28 odsto više ostvarenih noćenja. Većina opština na primorju koje su važne za prvi dio zimske sezone, odnosno novogodišnje praznike, bilježile su značajan rast u kolektivnom smještaju tokom prva tri mjeseca tekuće godine”, kazali su iz NTO.
Naglasili su i da se početak godine dominantno odnosi na zimsku sezonu, koja nije tipičan pokazatelj ukupnih očekivanja za glavnu turističku sezonu, pa je uz geopolitička dešavanja, teško dati preciznu prognozu. Ističu da i evropski trendovi pokazuju da turisti sve češće biraju kraće boravke, a rast troškova utiče na promjene navika, ali da podaci Evropske komisije za putovanja pokazuju da 81 odsto Evropljana planira putovanja tokom proljeća i ljeta ove godine.
Tvrde da se Crna Gora, prema njihovim izvještajima, uvijek nalazi među deset najbolje rangiranih destinacija.
Saradnjom institucija protiv sivog tržišta
Iz NTO navode da siva ekonomija u oblasti smještaja predstavlja jedan od izazova sa kojima se suočavaju mnoge destinacije, pa i Crna Gora.
“Prisustvo neregistrovanog smještaja otežava precizno praćenje turističkog prometa, jer određeni broj turista koji boravi u Crnoj Gori ostaje van zvaničnih evidencija. Samim tim, podaci o dolascima i noćenjima ne odražavaju uvijek u potpunosti stvarni obim turističkog prometa. Rješavanje ovog problema je složeno i zahtijeva međuinstitucionalnu saradnju”.
Iz NTO ističu da se na globalna dešavanja ne može uticati, ali da se za što bolje rezultate može kontinuirano raditi na unapređenju kvaliteta ponude, jačanju konkurentnosti i daljem razvoju proizvoda.
Dodali su i da tokom ove godine na 40 tržišta rade tromjesečnu kampanju sa kompanijom “Warner Bros Discovery”, i to na njihova dva kanala za promociju turizma “Discovery” i “Travel”.
Naveli su i da je kroz Program podsticajnih mjera u oblasti turizma ove godine predviđena podrška organizovanim avionskim dolascima kroz zajedničke marketinške kampanje sa turoperatorima, što se, kako tvrde, prethodnih godina pokazalo kao veoma uspješan model za privlačenje turista.
Državnih inspektora za cijelu državu ukupno 19
Kako je “Vijestima” pojašnjeno, privatnika koji ima više od 16 smještajnih jedinica nadzire državna turistička inspekcija, a manje - lokalna.
Turistička inspekcija Ministarstva turizma trenutno ima 22 inspektora, dok će tokom ljetnje turističke sezone raditi njih 19.
Oni su “Vijestima” kazali da imaju izazove sa kadrom, ali da će raditi efikasno tokom ove sezone, kao i prošle.
“To pokazuju i podaci od prošle godine, kada su izvršena 9.324 inspekcijska pregleda, 1.386 više nego 2024. godine; utvrđeno 4.081 nepravilnosti, 1.072 više nego 2024. godine; izdata 4.292 prekršajnih naloga u iznosu od 2.228.090 eura. To je 1.982 više prekršajnih naloga u iznosu većem od 1.111.680 eura nego 2024. godine”, istakli su oni.
“Vijesti” su o kontroli privatnog smještaja i sivoj ekonomiji poslale pitanja inspekcijama u svim primorskim opštinama, ali su odgovori stigli samo iz Tivta i Kotora.
Sekretarijat za inspekcijske poslove Opštine Tivat, koji kontroliše upis privatnog smještaja u Centralni turistički registar, ima šest inspektora, koji se bave i komunalnim djelatnostima, stambenim poslovima, saobraćajem, kontrolom nadzora nad vodama, upravljanjem otpadom. Kazali su da imaju deficit kadra, ali da planiraju da angažuju inspektora koji bi bio zadužen samo za turizam.
Na pitanje o kontrolama, naveli su da su lani po prijavama građana imali dva slučaja u kojima su utvrđene nepravilnosti, a zatim i otklonjene, dok ih ove godine nije bilo.
TO Kotor: Elektronski sistem bi riješio mnoge probleme
Iz Turističke organizacije (TO) Kotor su naglasili da u sektoru izdavanja smještaja i dalje postoji siva ekonomija, da je u toj opštini manja, ali da još postoji veliki broj izdavalaca koji ne prijavljuju goste.
“Vijestima” su naveli da kontrolu privatnog smještaja u tom gradu rade turistički inspektori Službe za inspekcijske poslove, ali da ne znaju koliko će ih raditi tokom ove godine.
“Sa žaljenjem konstatujemo da i dalje postoji ‘siva zona’ u poslu izdavanja smještaja. U zavisnosti od grada do grada je više ili manje zastupljena. Kada je Kotor u pitanju, značajno je smanjena, ali još imamo veoma veliki broj izdavalaca koji imaju neprijavljen smještaj i koji ne prijavljuju goste. Ovaj problem je vrlo lako rješiv i TO Kotor je kao inicijator, uz podršku ostalih lokalnih TO, resornom ministarstvu više puta u proteklih pet godina nudila ideje i pomoć”.
Ističu da bi prvi korak bilo slanje generisane sms poruke svim gostima koji uđu u državu, kako bi uz dobrodošlicu znali koje obaveze izdavalac smještaja ima prema njima. Dodaju da je potrebno i olakšavanje procesa prijave kroz aplikaciju, kao što je hrvatski “eVisitor”, ali i odjave i plaćanja dažbina preko telefona, što su lani uradili samostalno sa još nekoliko lokalnih TO.
U TO Kotor smatraju da je potreban kompjuterski program koji bi objedinio sve granične prelaze i graničnom policajcu dao informacije koliko je i gdje turista boravio u državi, ali i da li je plaćena boravišna taksa.
Ističu da vjeruju da bi to nelegalne izdavaoce ugasilo i natjeralo da prijavljuju goste.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
