Brže raste uzimanje kredita nego štednja

Ukupni odobreni krediti crnogorskoj privredi, javnom sektoru i stanovništvu iznose 5,94 milijarde eura i nalaze se na rekordnom nivou. U crnogorskim bankama sada se nalaze depoziti vrijedni 6,53 milijarde, što je takođe istorijski najveći iznos. U protekle tri godine, prema ovim podacima Centralne banke, došlo je do smanjivanja razlike između ukupnih kredita i depozita, značajno je poraslo kreditiranje stanovništva, dok se istovremeno povećavaju kamate na nove depozite.

U oktobru 2023. godine ukupno odobreni krediti iznosili su skoro četiri milijarde, a depoziti su vrijedili 5,52 milijarde. Ta razlika u korist depozita od milijardu i po se u istom mjesecu 2024. smanjila na milijardu, pa 12 mjeseci kasnije na 740 miliona da bi sada bila 590 miliona. Odnosno, ukupan iznos odobrenih kredita za tri godine je povećan za dvije milijarde ili za 48 odsto, dok su ukupni depoziti porasli za milijardu ili za 18 odsto.

Ukupni krediti odobreni stanovništvu u oktobru 2023. godine iznosili su 1,66 milijardi dok su sada veći za milijardu, Istovremeno depoziti građana porasli su sa 1,82 milijarde na 2,65 milijardi ili za 830 miliona.

Od ukupnih depozita stanovništva od 2,65 milijardi oročeno je 428 miliona ili 16 odsto. Od toga na iznos preko godinu je oročeno 230 miliona ili 8,6 odsto njihovih ukupnih depozita.

Prosječna kamata na depozite svih klijenata, na ročnost od godinu do tri, u septembru je iznosila 2,07 odsto. U istom mjesecu prošle godine iznosila je 1,99 odsto, a godinu prije 1,6 odsto. U istom mjesecu 2023. godine kamata na ovu ročnost bila je 1,36 odsto. Odnosno prosječna kamata je za tri godine povećana sa 1,36 na 2,07 odsto.

Ovi podaci ne govore da nije ugrožena pozicija bankarskog sistema na bilo koji način, jer je on i dalje izuzetno likvidan, već ukazuju da privreda i stanovništvo uzimaju sve više kredita i da se sve više depozita koristi za njihovo kreditiranje.

Ova statistika pokazuje i da velika većina depozita ima kategoriju “po viđenju”, odnosno da nije uopšte oročena i da vlasnici tog novca nemaju prihod od njega ili je to simboličnih do najviše 0,2 odsto godišnje. Godišnja stopa inflacije je 5,2 odsto, odnosno za toliko novac gubi svoju realnu vrijednost. Ti depoziti po viđenju stanovništva sada iznose 2,22 milijarde ili 84 odsto njihovih ukupnih depozita.

Sagovornik “Vijesti” iz bankarskog sektora kaže da privreda i stanovništvo traže sve više kredita, i razvojnih i potrošačkih, da su depoziti na visokom nivou ali da je pitanje koliko oni količinski i dalje mogu da rastu, odnosno kolika je ta novčana masa.

“Za banke je dobro što raste obim kreditiranja, a da istovremeno ne raste ili se smanjuje procenat loših kredita, odnosno kredita gdje klijenti kasne sa otplatama. Tačno je da imamo visok procenat depozita po viđenju, i da to ograničava banke u njegovom korišćenju, zbog čega i sve više banaka povećava kamatne stope na štednju. Cilj je da što više depozita pređe iz kategorije ‘po viđenju’ na oročenu štednju na duže periode. Na taj način banke bi nastavile rast kreditiranja bez angažovanja novca iz inostranstva, a klijenti bi dobili novac kojim bi smanjili štetu od inflacije”, kazao je sagovornik “Vijesti”.

On ukazuje da će kamate na oročenu štednju možda još malo rasti, zavisno od toga da li su nekoj banci takvi depoziti više ili manje potrebniji, ali da ne mogu da dostignu sadašnju visoku stopu inflacije.

“Ako rastu kamate na štednju, to je veći trošak banaka, pa moraju da rastu i kamate na kredite. U posljednje tri godine imamo situaciju da se povećava kamata na štednju zbog želje banaka da obezbijede više oročenih depozita, a da se istovremeno smanjuju kamate na kredite. Prosječna efektivna kamatna stopa na kredite odobrene u septembru 2023. godine iznosila je 7,05 odsto, a u istom mjesecu ove godine pala je na 6,33 odsto”, kazao je ovaj sagovornik.

Kamata na oročenu štednju na period od godinu do tri u septembru 2023. godine iznosila je 1,36 odsto, dok je u tom periodu prosječna efektivna kamata na odobrene kredite bila 7,05 odsto. U istom mjesecu ove godine kamata na takvu štednju je porasla na 2,07 odsto, a efektivna kamata na kredite je pala na 6,33 odsto. Odnosno, razlika između prosječnih kamata na štednju i kredita prije tri godine je iznosila 5,69 odsto, a sada je 4,26 odsto.

Sagovornik “Vijesti” kaže da je smanjen iznos formalno na štetu banaka, ali da je značajno povećano kreditiranje i smanjen rizik od loših kredita, tako da je sve to ukupno dobro za banke, a i za klijente.

Najviše porasli krediti za likvidnost, stambeni i gotovinski

Podaci Centralne banke ukazuju da kod stanovništva raste iznos odobrenih stambenih i keš kredita, a kod privrede za likvidnost, reprogram, ali i za investicije.

Za devet mjeseci 2023. godine odobreni su stambeni krediti u vrijednosti 78 miliona eura, a u ovoj godini je taj iznos 195 miliona.

Za keš kredite je za devet mjeseci 2023. godine odobreno 228 miliona eura, a sada je za taj period odobrena skoro duplo veća suma 440 miliona eura.

Za likvidnost je za devet mjeseci 2023. godine odobreno 360 miiona eura vrijednih kredita, a sada 610 miliona.

Sagovornik “Vijesti” ukazuje da je prosječna neto zarada prije tri godine iznosila 800 eura, a sada je 1.043 eura, odnosno u nominalnom iznosu je porasla za 30 odsto.

“Rast zarada i rast minimalne zarade značajno je povećao broj zaposlenih koji su postali kreditno sposobni, i to je značajan broj njih iskoristio za stambene i keš kredite. Porasle su nominalno i prosječne penzije i minimalna penzija, tako da su čak i penzioneri postali kreditno sposobni za manje iznose potrošačkih kredita sa kraćim rokovima otplate, i tako da i oni to značajno koriste”, kazao je sagovornik “Vijesti”.