5. Sentimental Value (Sentimentalna vrijednost) - Joachim Trier
Izgleda da su samo još u skandinavskim zemljama na cijeni - da ne kažemo da posjeduju tako dragocjenu sentimentalnu vrijednost - zanatski kvalitetno realizovani i spakovani art filmovi. Ništa u njima nije naročito originalno ili spektakularno inovativno, ali su svi segmenti u lijepom balansu: upravo se to može reći i za Trierov Sentimental Value koji je, prije svega, dobro napisan, dobro režiran i dobro odglumljen projekt. U priči o Nori (Renate Reinsve), glumici koja, boreći se sa depresijom i suicidalnim mislima, mora da ponovo učvrsti svoj odnos sa sestrom Agnes (Inga Ibsdotter Lilleaas) i pomiri se sa predugo odsutnim ocem (Stellan Skarsgård), postoji i stereotipnih momenata i prepoznatljivih detalja tipičnih za humanističku kinematografiju, ali Trier istovremeno pronalazi i dovoljno razlikujuću tačku gledišta da unese neophodnu emotivnu dinamiku kako bi tražena katarza bila uvjerljiva. Zapravo, melodramska adekvatnost Sentimental Value upravo i leži u režiserovoj odluci da razriješenje dramskog čvora obavi unutar inteligentno postavljene metapoetičke perspektive: sudbine junaka mogu ući napokon u tokove rekuperacije onda kada se ponovo filmski povežu. Ono što manjka u realnosti, može se nadoknaditi u fikciji: na tome počiva, između ostalog, sentimentalna zakonomjernost filma kao sredstva za redramatizaciju života.
4. Eojjeolsuga eobsda (Bez drugog izbora) - Park Chan-wook
Ako se nordijska kinematografija može ponositi estetskom revitalizacijom klasičnog art filma, onda južnokorejski autori briljiraju na terenu koji je žanrovski bio dugo zanemarivan, insistirajući na kreativnoj i političkoj relevantnosti satire da dijagnozira i dekonstruiše društvene traumatičke tačke. Ono što je Bong impresivno markirao sa Gisaengchung (Parazit, 2019), to Park sa Eojjeolsuga eobsda majstorski nastavlja, uz uvjerenje da je mračni humor i dalje moćni mehanizam za predstavljanje socijalnih anksioznosti. Koristeći svoj raskošni repertoar raznih stilističkih rješenja, Park duhovito i brutalno secira ‘biznis’ logiku koja upravlja kapitalističkim sistemom: krajnja konsekvenca do koje vodi industrijska kompeticija koju nameće korporativni sistem, jeste da ‘nema drugog izbora’ nego da se svaki potencijalni protivnik i doslovce fizički odstrani. Eojjeolsuga eobsda jeste film povišene ironije i beskompromisnog humora koji upozorava da je u našem dobu hiperbola najpribližnija stvarnom efektu apsurda: u Parkovom opusu, poetika pretjerivanja je postala ključno obilježje autorovog ulaska u izuzetnu manirističku fazu.
3. Bugonia - Yorgos Lanthimos
Pošto Lanthimosu, posebno na početku njegove karijere, nikako nisu bile strane satirične poente, da li uopšte može biti slučajno što je Bugonia rimejk južnokorejske apsurdističke komedije Jigureul jikyeora! (Spasite zelenu planetu!, 2003)? Iako preuzima ‘tuđi’ narativ o zastupniku (Jesse Plemons) teorija zavjere koji vjeruje da je moćna direktorica (Emma Stone), u stvari, vanzemaljka, Lanthimos kreira Bugonia kao film potpune poetičke konzistencije i autorske dosljednosti. Zaplet otvara režiseru mnogo prostora za elaboriranje specifičnih zaključaka koji neprestano variraju između komičke neodgovornosti i seriozne intonacije, što u obje varijante donosi svijet što se i bukvalno nalazi pred raspadom, potonućem u sveopšti haos. Narativno ‘iznenađenje’ kojim zaključuje Bugonia humorna je parafraza već poznatog Jamesonovog gorkog diktuma da nam je ‘lakše zamisliti kraj svijeta nego kraj kapitalizma’, samo što Lanthimos ipak akcentuje da se za taj imaginativni ćorsokak naslada makar može pronaći u mizantropskoj kompenzaciji. Bugonia je, otud, veseli podsjetnik da kraj svijeta uvijek sa sobom nosi i određeni jouissance, zbog čega se, uostalom, on toliko puta i filmski odigrao: Apokalipsa se prečesto - reprizira.
2. Kaj ti je deklica (Što ti je, djevojko) - Urška Đukić
U jednom intervjuu, Borges je izjavio: ‘Kad sam bio mlađi, stalno sam tragao za novim metaforama. Onda sam saznao da su stvarno dobre metafore uvijek iste’. Debi Urške Đukić, Kaj ti je deklica, bavi se presudnom tranzicijom za ženski identitet: ulazak djevojke (fenomenalna uloga Jare Sofije Ostan, koja najavljuje veliki talent) u prostor seksualnosti koja je difuzna, nerazrješiva, aporična, stalno onkraj vizuelnog predstavljanja. Seksualna želja, u femininom domenu, ostaje fluidna: kako fiksirati nešto što je mobilno, što ima sposobnost neprestanog razmještanja? Đukić je svjesna da reprezentacija ovog uvijek već neuhvatljivog agensa nužno mora posegnuti za prepoznatljivom simbolnom ekonomijom, budući da vokabular želje i jeste ograničen. Zato autorica koristi neke familijarne simbole i motive, određene slike i metafore ‘koje su uvijek iste’, bez bojazni da će se stvrdnuti u stereotip: ultimativno, ono što određuje efektnost i efikasnost simbola nije njegova repetitivnost, već koliko je senzibiliziran i podržan samom vizuelnom investicijom u mise-en-scèneu. Ikonografska koncentracija, opservacija i konkluzija: slika je validna onoliko koliko je stilistički opravdana. Otud Kaj ti je deklica i jeste ostvarenje u kojem - upravo na ozloglašenom terenu ‘mračnog kontinenta’ ženske seksualnosti - u prvi plan dolazi baš mise-en-scène koji treba da artikuliše ono što izmiče eksplikaciji.
1.Nouvelle vague (Novi val) - Richard Linklater
Jedna od najvažnijih, revolucionarnih dimenzija francuskog novog vala ogledala se u činjenici da je sinefilija postala konstitutivni dio filmskog izraza i estetike. Nakon pedesetak godina filmske istorije, došao je bio trenutak da sam film postane objekt nesputane, ali i kritičke ljubavi: sinefilija je, između ostalog, značila mogućnost drugog čitanja, pa nije čudo što su svi kasnije veliki režiseri poput Godarda, Truffauta, Rivettea, Chabrola i Rohmera počeli filmsku avanturu kao strastveni fanovi i verzirani čitaoci. Linklaterovo remek-djelo Nouvelle vague jeste maestralna rekonstrukcija snimanja filma koji će bolje nego bilo koje drugo ostvarenje otjelotvoriti duh novog vala: Godardov dugometražni prvijenac À bout de souffle (Do posljednjeg daha, 1959) nastao je kao paradoksalni spoj težnje za poetičkom promjenom i održavanjem filmografskog kontinuiteta, kao inteligentna improvizacija i rigorozna analiza, kao otklon, ali i pasionirano predavanje intertekstualnosti. U tom smislu, kvalitet Linklaterovog filma se suštinski ogleda u ljubavi sa kojom se obraća stilistička pažnja na istorijske detalje, u posvećenosti sa kojom se prilazi izgradnji svakog lika, pa bio on i sporedan, u entuzijazmu sa kojim se precizno ocrtava kako je djelo, nakon koga ništa više neće biti isto, proizvod jednog vizionarskog autora u prekretničkom vremenu nove osjećajnosti. Zato je Nouvelle vague kao prekrasna reminiscencija, film posebne, diskurzivne nostalgije koji nam toliko toga otkriva i o donašnjem, prilično jadnom stanju u kojem se nalazi recentna produkcija: Linklaterov esej o sinefiliji nas angažovano i melodramski superiorno suočava sa onim što upravo najviše nedostaje savremenoj kinematografiji.
Bonus video:
