Životni ritmovi crnogorskih umjetnica na Dunavskim dijalozima

Crnogorske vizuelne umjetnice Gordana Kuč i Milena Jovićević predstavljaju Crnu Goru na Međunarodnoj izložbi savremene umjetnosti “Dunavski dijalozi 2026”. Postavka je otvorena trećeg i četvrtog septembra na više lokacija u Novom Sadu, a traje do 18. septembra.

Gordana Kuč predstavlja se video-radom “Između prije i sada” iz 2025. godine.

“Video-rad polazi od jednostavne dječje igre koja se zvala ‘Mačja kolijevka’, a koja se procesom kreativnog mišljenja transformiše u vizuelno konceptualno iskustvo. Igra se odvija na način da dva igrača prepliću rastegljivu lastiku rukama, u ovom slučaju majka i kćerka - kako bi formirale različite mrežaste strukture. Ritmovi pokreta, napetost konca i pažljivo preuzimanje figura, stvaraju oblik neverbalne komunikacije. Djelo istražuje kako se sjećanja iz prošlosti ‘prepliću’ sa savremenim promišljanjima i otvara slojevitu simboliku strukture odnosa. Učesnici u igri dijele istu napetost, ali zadržavaju fizičku distancu, i upravo ta istovremena odvojenost i povezanost čini strukturu igre mogućom”, objašnjava autorka opisujući svoje djelo.

Milena Jovićević na Dunavskim dijalozima učestvuje s radom “Notes from the Laundry Room” koji je nastao ove godine. Djelo polazi od jednostavnog pitanja koje je umjetnica često dobijala nakon rođenja blizanaca: “Slikaš li?”. Postavljeno u periodu kada su svakodnevicu u velikoj mjeri određivali briga o djeci i gotovo neprekidni ciklusi pranja i sušenja veša, ovo pitanje vremenom dobija drugačije značenje, dodaje se u obrazloženju...

“Naizgled usputno, pitanje je suštinski problematizovalo odnos između umjetničkog rada i niza uloga koje svakodnevica žene podrazumijeva - kao i vrijeme koje između svih tih uloga preostaje za umjetnost. Višeslojna instalacija, sačinjena od radova na zidu i objekta, proizlazi upravo iz rutine koja se pretvorila u gotovo ritualno ponavljanje, strukturirajući dan i često se produžavajući duboko u noć”, navodi umjetnica.

Vešeraj, tako, postepeno postaje paralelni atelje i kućna laboratorija, a materijal za rad autorka pronalazi u onome što ostaje nakon svakog ciklusa sušenja: vlaknima, koncima, prašini i sitnim fragmentima tkanina.

“Od tih, godinama sakupljanih ostataka, nastaju kompozicije koje poprimaju karakter apstraktnih slika. Prate ih kratki, rukom pisani tekstovi – dnevničke bilješke i ironični kućni “recepti” koji bilježe postupke nastanka pojedinih kompozicija i ‘dobre slike’, ali i fragmente raspoloženja, misli i svakodnevice. Sakupljeni ‘filc’ postaje mali arhiv vremena i ponavljanja, ali i materijalizovani trag nevidljivog rada. Objekat nalik stijeni, načinjen od kompresovanih vlakana, dodatno uvodi ideju taloženja, pritiska i sedimentacije, povezujući svakodnevne cikluse s drugačijom, sporijom vremenskom skalom”, ističe autorka.

Kao zaključak, na pitanje: “Slikaš li?”, rad, konačno, odgovara: “Da, slikam. Konstantno”, navodi se u opisu...

Kustoski tim ovogodišnje manifestacije čine: Ksenija Marinković, Čarls Mur (Charles Moore), Svetlana Mladenov, Stevan Vuković, Slavica Žarković i Milenko Prvački.

“Tema Dunavskih dijaloga 2026. je ‘Rituali i ritmovi’, a fokusira se na savremenu umjetnost dunavskog regiona, polazeći od činjenice da je taj prostor kroz istoriju oblikovan različitim kulturnim, političkim i duhovnim uticajima, ostavljajući za sobom nasljeđe hibridnih identiteta, višeslojnih kulturnih matrica i specifičnih kolektivnih sjećanja”, istakla je Marinković i dalje obrazložila promišljanje teme...

“Promišljajući o osnovnoj ideji koja prožima sva dosadašnja izdanja manifestacije - čovjeku i humanističkoj dimenziji umjetnosti - tema ‘Rituali i ritmovi’ otvara pitanja o onome što je u nama jedinstveno ljudsko i načinu na koji kreiramo stvarnost, oslanjajući se ne samo na intelekt i vještine, već i na mogućnost premošćavanja različitih dimenzija kroz koje se oblikuju i djeluju uvjerenja. Rituali se u ovom kontekstu posmatraju kao zajednički imenitelj - gestovi i prakse koje su kroz vjekove ljude istovremeno zbližavali i razdvajali. Oni nijesu vezani samo za religiju i tradiciju, već predstavljaju univerzalni jezik ponavljanja, zajedništva i unutrašnje transformacije. Kao ritmovi disanja ili ciklusi prirode, rituali označavaju kontinuitet i promjenu - prostor u kojem zajednica sebe potvrđuje, ali i preispituje”, ističe se u saopštenju.

Kroz izložbe, performanse i prateće programe, manifestacijom se istražuje zajednička istorija, identitet i savremena umjetnička praksa zemalja i zajednica duž toka Dunava. Festival okuplja umjetnice i umjetnike iz Srbije, Mađarske, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Austrije, Rumunije, Bugarske, Moldavije, Ukrajine, Gruzije, Poljske, Sjedinjenih Američkih Država i Singapura, koji je zemlja gost Festivala. Izložba je otvorena u Muzeju savremene umjetnosti Vojvodine, Kreativnom distriktu, galeriji BelArt, galeriji SULUV, Salonu KCNS. Pored crnogorskih umjetnica, učesnici ovogodišnjeg programa su i: Igor Grubić, Nikita Kadan, Isidora Branković, Uroš Đurić, Mihael Milunović, Šejla Kamerić, Marina Marković, Stevan Kojić, Olivera Parlić-Karajanković, Pavel Brăila, Rusudan Khizanishvili, Sonja Radaković, Chen Sai Hua Kuan, Wang Ruobing, Mozesa Tana, Marina Abramović, Erwin Wurm, Nedko Solakov i drugi.

Kuč je diplomirala i magistrirala na Fakultetu likovnih umjetnosti (FLU) na Cetinju, a doktorirala na Fakultetu likovnih umetnosti Univerziteta umetnosti u Beogradu, u Srbiji. U svojoj umjetničkoj praksi bavi se konceptima koji se kreću na relaciji identitet, rod i pol u odnosu na prostor i vrijeme. Radi istraživanja oblikovana u formi instalacija, video-radova, objekata, kolaža i crteža, koristeći različite materijale, medije i jezike. Izlagala je na mnogim samostalnim i kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu i dobijala više nagrada i priznanja. Pored aktivnog umjetničkog djelovanja, Gordana Kuč objavljuje priloge iz teorije umjetnosti u časopisima za umjetnost i kulturu.

Jovićević kroz slikarstvo, instalaciju, video i performans istražuje odnose tijela, prostora i identiteta. Diplomirala je na FLU Cetinje (1999), specijalizirala na Beaux-Arts u Le Mansu (1999-2000), diplomirala u Parizu (2004) i nastavila usavršavanje (2004/5). Magistrirala je na FLU Cetinje (2008), doktorirala na Univerzitetu umetnosti u Beogradu (2012). Imala je 19 samostalnih i preko 250 grupnih izložbi.