Kada psihološki triler preraste u nemilosrdni obračun sa iluzijama, strahovima i potisnutim emocijama, pozorište postaje prostor u kojem se tuđa drama neizbježno pretvara u naše lično preispitivanje.
Na ovogodišnjoj Manifestaciji kamernih dramskih ostvarenja MAKADO, podgorička publika u kamernom, gotovo klaustrofobičnom i napetom prostoru sale DODEST, imala je u utorak veče priliku da prisustvuje izuzetnom umjetničkom događaju, izvođenju predstave “Zagonetne varijacije” u produkciji beogradskog Teatra Vuk.
Postaviti na scenu čuveni tekst Erika Emanuela Šmita, koji u našem regionalnom pozorišnom pamćenju nosi dubok trag kultne i višedecenijske postavke Narodnog pozorišta u Beogradu, hrabar je potez i dvosjekli mač. Međutim, autorski tim ove novije verzije odbacio je svaku potrebu za pukim kopiranjem ili monumentalnim patosom, birajući umjesto toga psihološki minimalizam, savremenu oštrinu i potpunu emotivnu ogoljenost. Kao da polaze od čuvene izjave Stivena Kinga da je fikcija laž u čijem se srcu krije istina.
Radnja gledaoca vodi na izolovano ostrvo u Norveškom moru, u dom mizantropa i dobitnika Nobelove nagrade za književnost Abela Znorka, u čiju privatnost brutalno zadire naizgled bezazleni novinar Erik Larsen. Ono što započinje kao klasični, prepotentni intervju sujetnog pisca koji vjeruje da drži sve konce u rukama, zahvaljujući Šmitovim precizno konstruisanim dramaturškim obrtima, ubrzo prerasta u surovu igru mačke i miša. No, najveća vrijednost ove režije, koju potpisuje mladi Janko Cekić, leži u tome što se granice između progonitelja i progonjenog neprestano brišu, ostavljajući gledaoca u stalnoj neizvjesnosti i moralnoj dilemi.
Goran Šušljik gradi Abela Znorka kroz preciznu kontrolu scenske energije, cinizam i autoritet čovjeka koji je navikao da svijet posmatra sa intelektualne distance. Njegov Znorko nije samo arogantni genije; on je ranjena zvijer koja sopstvenu nesposobnost da se suoči sa stvarnom, opipljivom i nesavršenom ljubavlju maskira u romantičarsku epistolarnu mitologiju. Šušljik briljira u trenucima kada ta fasada nedodirljivosti puca.
Njegova transformacija od nadmenog poluboga do čovjeka suočenog sa sopstvenim zabludama otkriva bolnu istinu: godinama nije volio toliko stvarnu ženu koliko ideal koji je o njoj izgradio, čuvajući se tako rizika i neizvjesnosti stvarne bliskosti. Znorko ne voli samo sopstveni odraz u ogledalu. Njegova tragedija je složenija: on je ljubav pretvorio u ideal, u književni i misaoni konstrukt, jer je takva ljubav bezbjednija od susreta sa stvarnom osobom. Njegova idealizacija jeste oblik narcizma, ali i odbrambeni mehanizam od ranjivosti.
Sa druge strane, Janko Cekić kao Erik Larsen pravi odličan kontratežni balans. Njegov Larsen posjeduje prividnu smjernost i profesionalnu poniznost iza koje se zapravo krije opsesivna, tiha i fanatična upornost čovjeka sa skrivenim motivom. Cekić ne dopušta da ga Šušljikov grandiozni i bučni lik proguta; on mu parira jednom drugačijom, pritajenom energijom čovjeka koji brani sopstveno pravo na bol, istinu i sjećanje. Sukob ove dvije generacije i suprotnih glumačkih senzibiliteta uvjerljivo funkcioniše, dajući tekstu neophodnu dinamiku i ritam tokom osamdeset i pet minuta trajanja predstave.
Režijski postupak je sveden i pametan. Cekićev rediteljski postupak počiva na disciplinovanom minimalizmu, koji nije tek odsustvo scenskih efekata, već svjesna odluka da se dramska napetost premjesti u prostor između izgovorene riječi, pogleda i tišine. Time se pažnja gledalaca usmjerava na ono što likovi pokušavaju da sakriju, a ne samo na ono što izgovaraju.. Fokus je stavljen na pauze, na poglede, na teške tišine koje u maloj sali DODEST-a imaju težinu fizičkog pritiska.
Oslanjanje na glumački dijalog i snagu Šmitovog teksta istovremeno je najveća prednost, ali i određeni rizik predstave: u pojedinim trenucima filozofska razmjena mogla bi skliznuti u verbalnu nadmoć i predugo zadržavanje na intelektualnom nivou. Ipak, glumačka koncentracija i precizno doziranje emocionalnih pomjeranja uspijevaju da sačuvaju živost i neizvjesnost ovog susreta.
Scenografski minimalizam (gramofon, nekoliko komada hladnog drvenog namještaja i prigušeno svjetlo koje simulira izolaciju sjevernog ostrva) poslužio je kao savršena arena za ovaj emotivni dvoboj. Nevidljiva, odsutna žena, koja je centralni pokretač radnje i jedini pravi most između ova dva suprotstavljena svijeta, u ovoj postavci postaje bolno prisutna kroz svaku izgovorenu i prećutanu riječ. Naslov Šmitovog komada “Zagonetne varijacije” upućuje na muziku i istoimenu kompoziciju Edvarda Elgara, pa muzička dimenzija ima i simboličku i dramaturšku vrijednost.
Posebna vrijednost ove dramske postavke jeste u tome što gledalac ne ostaje samo svjedok tuđeg emotivnog brodoloma. Kako se slojevi priče postepeno razotkrivaju, tako se i naše početne simpatije i sudovi neprestano preispituju. Šmit nas, posredstvom ova dva lika, suočava sa neprijatnim pitanjem: da li je idealizovana ljubav zaista uzvišen oblik osjećanja ili ponekad samo sofisticirani način da izbjegnemo stvarnu bliskost, sa svim njenim nesavršenostima i rizicima? Upravo u tom prostoru između iluzije i stvarnosti predstava pronalazi svoju najdublju emotivnu rezonancu.
Podgorička publika 60. izvođenje predstave je ispratila dugim, iskrenim i emotivnim aplauzom, prepoznajući iskrenost i energiju koju su glumci ostavili na sceni. Ove “Zagonetne varijacije” su pokazale da velika životna pitanja: Koga zapravo volimo kada volimo? Da li volimo biće od krvi i mesa ili sopstvenu projekciju idealne ljubavi? ne zahtijevaju spektakl ni glomaznu scenografiju. Za njih su sasvim dovoljna dva izuzetna glumca na distanci, na svega nekoliko metara od gledalaca, spremna da pred nama obave emotivnu autopsiju sopstvenih likova i suoče nas sa sopstvenim iluzijama.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
