Slobodni zidari, odnosno masoni nisu pripadnici tajnog društva, već bratstva koje svoju djelatnost obavlja po crnogorskim zakonima i koje je napravilo razne iskorake koji su pomogli državi da napreduje. Uprkos opštepostojećem ubjeđenju, njihovo organizovano djelovanje u politici ne postoji jer je zabranjeno pravilima društva. Ipak, među političkim akterima u Crnoj Gori ima masona koji sa svojih pozicija mogu da utiču na različite društvene tokove.
To je “Vijestima” rekao veliki majstor Velike lože Crne Gore, podgorički advokat Vanja Mugoša.
Loža na čijem je čelu jedina je regularna u zemlji, iako, podsjeća, postoje i druge, tzv. iregularne slobodnozidarske organizacije.
Slobodno zidarstvo (engl. freemasonry) nastalo je u Engleskoj 1717. godine, ali svoje korijene vuče još iz srednjeg vijeka. Jedno je od najstarijih bratstava na svijetu, čiji su principi zasnovani na moralnim, humanističkim i filozofskim vrijednostima. Osnovna organizaciona jedinica regularne masonerije je loža. U velikoj loži, koja djeluje u okviru državnih granica (jedna država - jedna velika loža), ima više manjih. Velika loža Crne Gore sastavljena je od njih pet: “Montenegro”, “Zora”, “Luča mikrokozma”, “Garibaldi” i “Evropa”.
Osim regularnog, postoji i samozvano liberalno slobodno zidarstvo, koje “regularci” ne priznaju. Regularna masonerija prati tradiciju prve slobodnozidarske organizacije - Velike lože Engleske. Pravilima je propisano da u loži tokom rada treba da bude otvorena sveta knjiga (Biblija, Kuran ili drugi vjerski tekst), da svaki član treba da ispovijeda vjeru u vrhovno biće (boga), da se u društvo primaju isključivo muškarci “na dobrom glasu”, te da se u loži ne vode rasprave o religiji ili politici.
S druge strane, tzv. liberalna masonerija djeluje van tih okvira - pojedine organizacije ukinule su uslov vjerovanja u vrhovno biće, prihvatajući ateiste i agnostike, mnoge primaju žene, bilo u mješovitim ili isključivo ženskim ložama, a ukinuta je i zabrana pričanja o politici i religiji.
Bolji čovjek - bolje društvo
Mugoša je kazao redakciji da su ključni ciljevi masonerije - stvaranje boljeg čovjeka, društva i čovječanstva, dodajući da se njeni principi, kao što su sloboda, istina, tolerancija... nisu mijenjali od njenog začetka u 18. vijeku. Međutim, napominje da se slobodno zidarstvo modernizovalo, idući ukorak s vremenom, te da je specifično od države do države.
“... Jer teško možemo da pričamo o masoneriji koja je otrgnuta od svog društva - ona mora ići s tim. Sam prvi princip masonerije je ono na čemu ona leži. A leži na svom članstvu, odnosno - ljudima. Kako mi kažemo - masoneriju čine ljudi na dobrom glasu. U našem društvu imamo malo ‘pobrkano’ shvatanje o tome šta je to čovjek na dobrom glasu...”, rekao je Mugoša, objašnjavajući da takav čovjek nije isključivo onaj koji je prisutan u javnosti i kog ljudi znaju, već da su to oni koji su slobodni u svom djelovanju i izražavanju mišljenja.
On kaže da su ključni principi masonerije - ljubav, pomoć i istina, sloboda, jednakost i bratstvo, moralni i duhovni razvoj, tolerancija i humanitarni rad, te simbolika i rituali.
“Masoni naglašavaju bratsku ljubav među članovima, međusobnu pomoć u trenucima potrebe i težnju ka istini. U loži je zabranjeno raspravljati o politici i religiji, jer se teži harmoniji i toleranciji među ljudima različitih uvjerenja. Slobodni zidari veruju u slobodu misli, jednakost među ljudima i bratstvo kao osnovu za izgradnju humanijeg društva”, saopštio je sagovornik.
Prema njegovim riječima, principi masona leže i u “svetim” tekstovima, odnosno u onome u čemu se oni zaklinju prilikom prijema u organizaciju.
“... Oni se obavezuju na potpuno posvećenost državi, porodici i ličnom unapređenju. Ne prosperitetu u profesionalnom smislu, nego tzv. radu na sebi. To je ključ priče - rad na unapređenju cijelog društva. A slobodni zidari unapređuju svoje društvo i svoju zajednicu prije svega radom na sebi, strogo vodeći računa o moralnim načelima masonerije”, podvlači Mugoša.
Iako se u bratstvo ulazi na jasnim nečelima, koja se nisu mijenjala, danas je, kaže, trend da se sve više ljudi samo javlja da pristupi masoneriji, što su, tvrdi, nekad bile rijetke situacije.
“Sve se kretalo od predloga dvojice članova, pa se onda išlo po proceduri. Danas se mnogi ljudi javljaju sami, posebno mladi. Zbog čega - čini mi se zato što ljudi danas lakše saznaju stvari. Prije 50 godina osnovna načela masonerije nisu bila dostupna, nisu bile dostupne procedure...”, ocjenjuje Mugoša, dodajući da i oni koji se sami javljaju moraju da dobiju podršku najmanje dva člana da bi bili primljeni “u klub”.
Otkud masoni u Crnoj Gori
Na pitanje odakle Velika loža Crne Gore vodi porijeklo, Mugoša je odgovorio da je slobodno zidarstvo u državi obnovljeno nakon raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ), te da je 1993. u italijanskom Riminiju formirana prva crnogorska loža - “Montenegro”, čije je sjedište u Podgorici.
Objašnjava da je nekoliko godina potom ustanovljena druga - “Zora”, s centralom u Kotoru, te da ona ima i istorijski karakter jer je, tvrdi, početkom 20. vijeka na teritoriji Crne Gore postojala loža s tim imenom.
“Treća loža je ‘Luča mikrokozma’ sa sjedištem u Cetinju, četvrta je ‘Garibaldi’ sa sjedištem u Nikšiću, dok je peta, ‘Evropa’, u Podgorici”, navodi Mugoša, dodajući da su prve četiri lože formirane u okviru zajedničke lože Jugoslavije, a da je “Evropa” osnovana poslije formiranja Velike lože Crne Gore, odnosno - nakon obnove državne nezavisnosti 2006.
Slobodnih zidara u jedinoj regularnoj organizaciji u Crnoj Gori ima, tvrdi on, oko 160, napominjući da Veliku ložu priznaju gotovo sve regularne velike lože u svijetu.
Govoreći o “iregularcima”, sagovornik ocjenjuje da Crna Gora nije bila imuna na nešto što se dešavalo u Evropi, posebno na istočnom dijelu kontinenta, gdje je, ukazuje, bila “moda” da se formiraju neregularne masonske organizacije. Prema njegovim saznanjima, u Crnoj Gori djeluje više takvih, neregularnih organizacijama, a među njima i tzv. Velika regularna loža, o kojoj su “Vijesti” pisale još 2011, navodeći da su njeni članovi bliski tada vladajućoj a sad opozicionoj Demokratskoj partiji socijalista (DPS).
Članovi te orgaizacije bili su, prema tvrdnjama “Monitora”, bivši ministri Ivan Brajović, Branislav Mićunović i Andrija Lompar, nekadašnji potpredsjednik Vlade Vujica Lazović, bivši šef policije Veselin Veljović, kao i Aco Đukanović, većinski vlasnik Prve banke i brat bivšeg dugogodišnjeg šefa države i DPS-a Mila Đukanovića.
Mugoša je rekao da je ta organizacija aktivna “na papiru”, a da je s aspekta broja članova - “najrespektabilnija neregularna organizacija u Crnoj Gori”, dodavši da u državi djeluju i žensko-muška loža - Velika nacionalna loža Crne Gore, Velika nacionalna loža Srbije, kao i tzv. Crnogorski orijent.
On tvrdi i da je u posljednjih pola godine napravljena još jedna organizacija koja broji 50 članova i iza koje stoji, prema njegovim riječima, dio vrha akademske zajednice u Crnoj Gori, “a možda i politički (vrh)”.
Političari - da, priča o politici - ne
Upitan čime se bave članovi Velike lože Crne Gore, odnosno iz kojih djelatnosti dolaze, Mugoša je odgovorio da imaju članove “iz raznih struktura”, ne precizirajući kojih. Iako je u masoneriji zabranjena priča o politici, članovima lože nije, kaže, zabranjeno da se bave politikom.
“Njima je potpuno dozvoljeno. Vi se ne primate (u ložu) zato što radite ovo ili ono, već zato što ste čovjek na dobrom glasu. A ne možete biti čovjek na dobrom glasu ako niste dobri u svojoj djelatnosti koju obavljate. Uslov za prijem u regularnu masoneriju nije to čime se bavite”, objašnjava on.
Mugoša je kazao da niko potencijalne članove neće pitati koje su političke orijentacije, kojoj religiji pripadaju ili koje su nacije, te da se u bratstvo ulazi “imenom i prezimenom”. Na upit da li ima njihovih članova koji su na visokim državnim funkcijama, sagovornik je replicirao riječima da je pravilo da svaki slobodni zidar ima pravo da sam objelodani da je u bratstvu, a da svi ostali - nemaju.
“Naravno da postoje kod nas članovi koji su vezani za državne organe, koji učestvuju u političkom životu i na neki način su i javne ličnosti”, dodao je on, ponavljajući da je organizovano djelovanje slobodnog zidarstva u politici zabranjeno.
“Nema djelovanja tu. Imamo naše članove koji djeluju kroz svoju profesiju. Djelovanje slobodnog zidarstva u politici, kao organizicije, nema, to je zabranjeno”, podvukao je sagovornik “Vijesti”.
Šta (ne) kriju
Govoreći o načinu rada masona, Mugoša navodi da je loža strogo hijerarhijski postavljena, da postoje jasno određeni kalendari sastajanja, zavisno od nivoa. Pojašnjava da postoje stepeni koji slobodni zidari imaju, te da se prema njima i sastaju.
U masoneriji postoje tri stepena - učenik, pomoćnik i majstor. Sagovornik kaže da velika loža uvijek ima svog prvog čovjeka - velikog majstora, a da je ispod njega organizacija koju biraju članovi, a koja s velikim majstorom rukovodi ložom određeni period.
“Isto imamo na mikro nivou, na nivou loža - prvi čovjek i ljudi koji s njim rukovode tom ložom”, dodao je Mugoša.
Sagovornik je rekao da ne postoje pravila o dužini trajanja mandata rukovodećim ljudima, te da to varira od lože do lože. Na pitanje da li se neko sam kandiduje za velikog majstora ili ga mora neko predložiti, Mugoša odgovora riječima - i jedno i drugo.
On ističe da je osnovna predrasuda javnosti da je masonerija tajno društvo.
“Definitivno nije tajno društvo. Koji su argumenti za to? Mi smo prvo registrovani kod nadležnog državnog organa i zna se i ko su osnivači, i ko rukovodi, poslujemo po zakonima Crne Gore... Znači - nema tajne”, kazao je veliki majstor Velike lože.
“Dobar dio članova” samoinicijativno je, prema njegovim riječima, odlučio da objelodani da su slobodni zidari. Konstatuje da tu nema tajnost, ali da postoji tajnost nekih dijelova rada, sastajanja i prepoznavanja masona.
“Jer mi u susretima s drugim slobodnim zidarima imamo načine kako se prepoznajemo i predstavljamo. Možemo reći da je to jedan vid tajne. To znate tek kad postanete slobodni zidari. Sve drugo - ne vidim da je tajno. Posebno ne u 21. vijeku. Ali definitivno, slobodno zidarstvo je bratstvo, a ne tajna organizacija”, ocjenio je Mugoša.
Upitan zašto misli da se stvorio stereotip da su masoni ljudi koji iz sjenke upravljaju državom ili određuju ishode važnih događaja, sagovornik je odgovorio da je ako imate članove koji su vrhunski u svom poslu, vrlo visokih moralnih standarda, onda možete da ti ljudi utiču na tokove i u svojim firmama, porodicama, pa onda i društvu.
Mugoša je napomenuo da je u totalitarnim sistemima masonerija maltene zabranjena, ocijenivši da je “zbog nečega” prijetnja tim režimima. Podsjeća, međutim, da su demokratska društva prihvatila masoneriju kao svoj potpuno normalni dio.
“I onda je vjerojatno tu stvorena ta predrasuda. Jer, na primjer, u 18. ili 19. vijeku nije bilo nimalo lako da neko objelodani da je mason. A pitanje je i koliko su ljudi stvarno upoznati i s načelima, i s osnovnim principima, i sa stvarnim djelovanjima masonerije. Bojim se da se to više temelji na nekim rekla-kazala sistemima...”, konstatovao je on.
Loža tri sata starija od države
Mugoša je kazao da Velika loža sarađuje sa svim regularnim masonskim organizacijama u regionu. Naveo je da sve velike lože - neke godišnje - prave svoje međunarodne skupove na koje su pozvane sve međusobno priznate lože.
“U Crnoj Gori smo to godinama radili i radićemo. Brzo nam idu neki jubileji, tako da ćemo ih obilježiti i podijelit ih s javnošću, kao što smo ih i dosad dijelili”, dodao je on.
Sagovornik je ocijenio da je saradnja sa svim velikim ložama iz bivše SFRJ sjajna, jer, tvrdi, sve članice bivše države imaju svoje velike lože koje su formirane u sličnom periodu.
On poručuje da je s aspekta Crne Gore, neophodno postojanje slobodnozidarske organizacije u demokratskom društvu prema kom se stremi.
“Smatram da su slobodni zidari u Crnoj Gori napravili razne iskorake koji su pomogli da država i društvo idu naprijed. Tu ima i puno simbolike. Velika loža formirana je istog dana kad i država, samo tri sata prije toga (3. juna, kad je parlament proglasio nezavisnost države)”, rekao je on.
Mugoša je saopštio i da se simbolika o kojoj govori ogleda i u nazivima loža, koja su vezane za Crnu Goru, njene planove i težnje.
“Život vas je učinio ponosnim na ono što radite, na porodicu, na to što pripadate jednoj državi. A ja na to gledam da je meni život dao šansu da sam ponosan i na to što sam član ovoga. Siguran sam da masonerija sve svoje prave članove, posvećene članove, čini ponosnim”, podvukao je on.
Nema dokaza da je Njegoš bio mason
U crnogorskoj javnosti godinama se spekuliše da je crnogorski vladar, vladika i pjesnika Petar II Petrović Njegoš bio mason. Međutim, Mugoša kaže da za to nema dokaza.
“Opet se to svodi na ‘rekla-kazala’... Mislim da su ljudi skloni da kad je neko istorijska ličnost, kad radi nešto veliko, najlakše im je da ga povežu, iako nemaju dokaza, s masonerijom. Nažalost, o ljudima iz Crne Gore o kojima se priča da su bili masoni, ne postoje dokazi. Makar mi nismo u njihovom posjedu. Možemo imati indicija da se u radu tih velikih ličnosti mogu prepoznat djelovi principa masonerije i neka djelovanja koja bi mogla da liče na to”, ocijenio je on.
Finansiraju se od članarina i donacija
Mugoša tvrdi da se Velika loža finansira isključivo doprinosima članstva - redovnim članarinama i donacijama članova.
Naveo je i da postoji predrasuda da je masonerija humanitarna organizacija, što on negira.
“... Naravno, u slučajevima prirodnih katastrofa, koje nisu rijetke, postoji jedno pravilo među bratskim velikim ložama - da se u tim situacijama pomažu u okviru svojih mogućnosti. Mi smo učestvovali u velikom broju tih akcija - i u regionu, i van njega. Na sreću, nismo bili u situaciji da nama neko pomaže. Sve te akcije koje su na lokalnom nivou, mi o njima ne pričamo. Spremni smo da pomognemo, ali ne i o tome da pričamo”, kaže veliki majstor.
On objašnjava da je tolerancija jedno od veziva “hrama humanosti” koji masoni simbolično grade, dodajući da su humanitarni rad i pomaganje drugima važni aspekti njihovog djelovanja.
“Masonerija koristi bogatu simboliku i rituale koji imaju alegorijsko značenje i služe kao moralne pouke. Ritualni radovi nisu mistični, već simbolični, i pomažu članovima da dublje shvate filozofiju slobodnog zidarstva”, rekao je Mugoša.
Nije malo 160 članova
Mugoša ocjenjuje da to što Velika loža ima 160 članova djeluje malo, ali da, u odnosu na broj stanovnika, i nije tako.
“Naravno, kad ne bi bilo ovoga pomodarstva, pravljenja iregularnih loža, to bi vjerovatno dovelo do boljeg ambijenta, koje bi relaksiralo ljude da ne moraju da se odlučuju između ovoga i onoga. Mislim da Crna Gora ima ozbiljne kapacitete kad je u pitanju potencijalno članstvo u masonskim organizacijama. Ima dosta ljudi koji su na dobrom glasu, koji svojim životom pokazuju da bi trebalo da su tu, ali nisu...”, zaključio je on.
Bonus video:
