Saučešće povodom smrti ratnog zločinca Ratka Mladića moglo bi za desetak dana koštati fotelje šefa parlamenta Andriju Mandića (Nova srpska demokratija), ali to nije prvi put da bivši komandant Vojske Republike Srpske (in)direktno utiče na političke procese u Crnoj Gori.
Nekadašnja vlast Demokratske partije socijalista (DPS) prije gotovo tri decenije je “dobijala po prstima” zbog Mladićevog boravka u Crnoj Gori, a početkom 21. vijeka zaustavljen je i evropski put tadašnje Srbije i Crne Gore, zbog odbijanja lociranja i hapšenja generala koji je potom osuđen i za genocid.
Osim krvave uloge u krvavom raspadu bivše Jugoslavije, Mladić je odgovoran i za brojne “mirnodopske incidente” - od ljetovanja u Reževićima godinu i po nakon Dejtonskog sporazuma kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini, preko navodnih skrivanja u Nikšiću, blokada evropskog puta nekadašnje državne zajednice, ali i njenog ulaska u Partnerstvo za mir, projekat koji predstavlja predvorje NATO saveza.
Dok je Mladić bio “nedodirljiv” za tadašnju vlast, političari su različito odgovarali na pitanja da li bi ga izručili, a kad je uhvaćen - i reakcije su varirale, od pozdravljanja hapšenja do poređenja sa istorijskim ličnostima i kritike tadašnjem rukovodstvu Srbije.
Mladić je preminuo 27. avgusta u Hagu, u 84. godini, služeći kaznu doživotnog zatvora. Sahranjen je, uz državne i vojne počasti, na Topčiderskom groblju, u Beogradu.
Haški tribunal proglasio ga je krivim za genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja u BiH.
Nakon što je objavljeno da je Mladić umro, uslijedio je talas veličanja ratnog zločinca. U tome su, osim dijela građana Crne Gore, učestvovali i ovdašnji političari, kao i jedan dio sveštenstva Srpske pravoslavne crkve.
Zbog Mandićevog saučešća porodici Mladića, opoziciona DPS zatražila je smjenu šefa crnogorskog parlamenta...
Malo ćemo da se kupamo
Mladić je, prema pisanju beogradskih dnevnika, boravio u Reževićima 1997. godine, gdje je na 15 dana iznajmio veliku dvospratnu kuću. Ipak, njegovo ljetovanje “prekinula” je tadašnja novinska agencija “Montena faks” koja je objavila da je u tom trenutku haški bjegunac na crnogorskom primorju.
Prema pisanju “Monitora”, tadašnji crnogorski premijer Milo Đukanović dobio je zahtjev američke administracije da odmah uhapsi Mladića. Crnogorski nedjeljnik tada je objavio i da je Đukanović brzo reagovao, ali i da je sa Mladićem lično razgovarao Goran Žugić, rođen u Tuzli, koji je neku godinu ranije prešao iz bosanske u crnogorsku policiju.
Nekadašnji premijer je, pisale su “Vijesti”, reagovao nakon poruke dobijene od američke administracije.
Žugić je navodno zamolio generala da napusti teritoriju Crne Gore, ali je Mladić odbio.
“Ja sam aktivni general Vojske Jugoslavije i nalazim se na godišnjem odmoru. Svaki razgovor o mom prinudnom odlasku smatrajte završenim”, tako je, prema “Dnevnom telegrafu”, Mladić odbio zahtjev crnogorske policije, prijeteći da “iza njega stoji vojska”.
Uprkos tome, napustio je Crnu Goru, a po njegovom odlasku tadašnji ministar unutrašnjih poslova Filip Vujanović (DPS) je izjavio da su “sve pretrage pokazale da se Ratko Mladić ne nalazi na teritoriji Crne Gore”.
Prema pisanju “Vijesti”, ljetovanje generala VRS je, osim rasprave sa crnogorskim policajcima, ostalo upamćeno i po Mladićevim razmiricama sa sopstvenim obezbjeđenjem. Više od deset ljudi čuvali su odbjeglog generala, a pobunili su se da ne mogu da spavaju u šatoru pored kuće zbog neudobnosti i velike vrućine.
Bez obzira na pritužbe, Mladić im nije dozvolio ulazak u kuću.
“Obezbeđenje je tražilo da uđe bar na prvi sprat, dok bi general ostao na drugom, ali Mladić nije imao razumijevanja za svoje jatake, već je nastavio da se sam baškari u ogromnoj kući”, prenijele su tada beogradske “Večernje novosti”.
Osim što su morali da spavaju u šatoru, tjelohranitelji su bili nezadovoljni i zbog niske naknade koju su dobijali od generala. Obezbjeđenje je navodno dobijalo platu od 100 tadašnjih njemačkih maraka za 15 dana čuvanja. Navodno su bili ljuti zbog niske zarade, jer su znali da se ogroman novac prikuplja za Mladićevo skrivanje.
To ljetovanje pominjao je kasniji savezni ministar policije Zoran Živković. On je krajem septembra 2001. godine u intervjuu za banjalučke “Nezavisne novine” saopštio da Radovan Karadžić i Ratko Mladić “nijesu, niti su bili na teritoriji SRJ od novembra prošle godine” (period neposredno nakon smjene režima Slobodana Miloševića).
Naglasio je i da ne raspolaže informacijama prema kojima je general Mladić viđen u Beogradu i na crnogorskom primorju...
Nikad potvrđeno skrivanje u Nikšiću
Mladić se, navodno, krio i na teritoriji Nikšića, najveće crnogorske opštine, o čemu su mediji izvještavali u više navrata.
Prema pisanju “Vijesti” iz aprila 2002. godine, Mladić je pobjegao je iz Srbije u Crnu Goru, navodno uz saučesništvo jugoslovenskih saveznih vlasti.
Kako su tada naveli, izvori u srpskoj policiji i tribunalu UN za ratne zločine u Hagu su kazali listu da se Mladić danima krije u selima iznad Nikšića.
U martu 2005. sarajevski “Avaz” je tvrdio da je Mladić u selima sjeverno od Nikšića, ali i da je tadašnji premijer Milo Đukanović “angažovao 500 plaćenika i nudio pet miliona eura ko uhvati Mladića”. Objavili su i da general trenira borce za izazivanje nereda u slučaju nezavisnosti Crne Gore.
Ministarstvo unutrašnjih poslova Crne Gore je demantovalo to pisanje.
Sarajevski list je, u maju iste godine, tvrdio da se Mladić nalazi u Pančevu, te da je tamo došao nakon boravka u okolini Nikšića, ponovivši na taj način demantovane tvrdnje.
Slavio Božić u Ostrogu?
Mladić je povezivan sa Crnom Gorom i kada je, prema pisanju sarajevskih medija, proslavljao Božić 2003. godine u manastiru Ostrog sa Radovanom Karadžićem, tada takođe haškim bjeguncem i nekadašnjim predsjednikom Republike Srpske.
Sa njima su, kako je tada navodno izjavio jedan od monaha u manastiru, bio i pokojni mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije i tadašnji šef Srpske radikalne stranke (SRS) Tomislav Nikolić. Njihovo božićno okupljanje u manastiru je objašnjeno kao čudo i prilika da “najveći srpski junaci provedu Badnje veče mirno i kako im doliči”.
Za Mladića su objavljivane i nikad potvrđene informacije da se skriva na granici Srbije i Crne Gore, kao i da o njemu brinu i pojedini sveštenici SPC.
Početkom februara 2005. godine, tadašnja glavna tužiteljka Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju Karla del Ponte je poručila da Crna Gora mora da ponudi Haškom tribunalu aktivnu saradnju, jer se Karadžić i Mladić stalno kreću i povremeno borave u Crnoj Gori.
Nekoliko dana kasnije, tadašnji ministri policije Crne Gore i Republike Srpske, Dragan Đurović i Darko Matijašević, demantovali su da borave na teritorijama za koje su nadležni.
Kako je prenio “Dan”, njihov zajednički stav je bio da će biti uhapšeni u slučaju da se pojave u Crnoj Gori i Republici Srpskoj.
Đurović je na konferenciji za mediji u Podgorici kazao da informacije Karle del Ponte - da se Mladić i Karadžić povremeno nalaze na teritoriji Crne Gore - “nijesu tačne”.
“To su obične spekulacije. Mi nemamo informacija da su se Karadžić i Mladić krili u manastirima SPC koji se nalaze u Crnoj Gori. Svi podaci koje smo dobijali od haškog tribunala ili bilo kojih drugih izvora provjeravani su i pokazalo se da su te informacije bile netačne. U nekim slučajevima i situacijama, čak smo zajednički sprovodili akcije, tako da se više ljudi moglo uvjeriti da crnogorska policija ozbiljno radi svoj posao”, naveo je Đurović...
Prepreka na evropskom putu
Bivši zapovjednik VRS više puta je pominjan kao prepreka na evropskom putu nekadašnje državne zajednice Srbija i Crna Gora. U julu 2005. tadašnji crnogorski predsjednik Filip Vujanović izjavio je da treba sve učiniti da se predaju Mladić i Karadžić, koji blokiraju proces pristupanja EU i bezbjednosnim integracijama.
“Za to se zalažem iz sve snage. Čuli su se iz Vlade Srbije neki signali, koji su kasnije demantovani, da se na neki način komunicira sa Mladićem i to treba valorizovati u njegovoj predaji”, kazao je Vujanović u intervjuu za beogradsku televiziju “BK”.
Vujanović je tom prilikom poručio da smatra da nije “čojski” ne predati se, ako se glavni vojni i politički komandant (bivši predsjednik Srbije i Savezne republike Jugoslavije Slobodan Milošević) nalazi u Hagu.
“Koji je kredibilitet Karadžića i Mladića da se ne predaju ako su ljudi koji su optuženi za komandnu odgovornost, i većeg su ranga, u Hagu. Koji je moralni kredibilitet tih ljudi da zaustavljaju integracije i razvoj dvije države”, rekao je tada Vujanović.
On je ocijenio da je teško steći povjerenje međunarodne zajednice u vezi sa Hagom, ako se u Srbiji stalno ponavlja da haški optuženici nijesu na njenoj teritoriji, a zatim se za mjesec-dva dogovori da se 10 do 15 ljudi dobrovoljno ekstradiraju.
Prema pisanju “B92” u maju iste godine, u Briselu je čelnicima državne zajednice poručeno da bi, pod uslovom da izruči Mladića, kroz par mjeseci mogla ući u NATO program Partnerstvo za mir.
Izručenje Mladića haškom tribunalu bio je jedan od uslova da državna zajednica uđe u Partnerstvo za mir, ali i za integraciju u EU. Bivši predsjednik Parlamentarne skupštine NATO Nikolas Lun je naveo da je neizručivanje Mladića i Karadžića “kamen spoticanja i za ulazak u NATO”.
Ipak, SCG se raspala prije nego je Mladić izručen.
Iako su pregovori o stabilizaciji i pridruživanju započeti 2005. godine, početkom naredne Karla del Ponte je tražila da se zaustave - dok se ne izruči Mladić.
Crna Gora se, kao republika u sastavu zajednice, zbog toga pismom obratila direktoru Direkcije za zapadni Balkan Rajhardu Pribeu, u kojem se usprotivila njihovoj suspenziji.
“Ovo je vrlo delikatan momenat jer haški tužilac Karla del Ponte insistira da se pregovori zaustave dok ne bude izručen Ratko Mladić. Crna Gora za to nije odgovorna i mi smo u situaciji taoca”, kazao je tadašnji ministar vanjskih poslova Miodrag Vlahović Radiju Srbija i Crna Gora, a prenijela je MINA.
Pregovori su ipak suspendovani 3. maja, nepune tri sedmice prije crnogorskog referenduma o nezavisnosti koji je okončao postojanje te zajednice.
Nekadašnji lider Socijalističke narodne partije (SNP) i Bloka za zajedničku državu Predrag Bulatović dvije godine kasnije je optužio EU da je na taj način uticala u određenom procentu na rezultate referenduma.
On je podsjetio da je Mladić (u tom trenutku) i dalje na slobodi, ali da je EU “na brzu ruku potpisala Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju sa dijelom Vlade Srbije” uoči izbora u toj državi (sporazum je potpisan 29. aprila, a parlamentarni izbori su održani 11. maja).
“Jasno je da je i EU, uoči referenduma odlukom da izoluje državnu zajednicu SCG, direktno uticala, makar u nekom procentu, na ostvarivanje nezavisnosti. Ogromnom broju građana je jasno da je teško ostvariti strateška, društvena i državna stremljenja bez podrške međunarodne zajednice. Gotovo je nemoguće ostvariti ovakav cilj, ako nemate međunarodnu podršku, i ako politički subjekti, koji se deklarativno zalažu za taj cilj, nijesu jedinstveni i iskreni u tome, i ako ostvarivanje toga cilja, bez obzira na pritiske i ucjene i izbornu krađu, ne podržava ubjedljiva većina stanovništva države”, naveo je tada Bulatović u autorskom tekstu za Agenciju MINA.
Mandić ga poredio sa Karađorđem
Mladićevo hapšenje 26. maja 2011. pozdravila je većina političkih aktera u Crnoj Gori.
Tadašnji premijer Igor Lukšić (DPS) poručio je da je taj čin dobra vijest za evropsku perspektivu u regionu.
Iz DPS-a je tada saopšteno i da je “Srbija skinula težak kamen”.
Lider Pokreta za promjene Nebojša Medojević je tom prilikom poručio da je “siguran da je politička elita Srbije shvatila da evropske integracije i budućnost te zemlje, ali i kvalitet života građana zavisi od saradnje države sa sudom u Hagu”.
Hapšenje je pozdravila i Bošnjačka stranka.
“Nadam se da će se u sudskom procesu sklopiti mozaik zločina koje je učinio taj čovjek, za koji je optužen i da će to koliko toliko biti satisfakcija prije svega za nevine žrtve, njihove porodice i na kraju mislim da će to biti dobro za Srbiju i za cijeli region”, rekao je njihov tadašnji poslanik Amer Halilović.
Ipak, bilo je i onih koji su ga tom prilikom poredili sa istorijskim ličnostima, ali i iskoristili trenutak da “pecnu” vlast u Srbiji.
Andrija Mandić je kazao da se hapšenju generala VRS najviše se raduju oni “koji će suđenje pred Haškim sudom pokušati da pretvore u suđenje Republici Srpskoj”.
Za Mladića je tada saopštio da je “bio jedan od najsposobnijih srpskih oficira koje su imali u prošlosti”.
“Posebno je tragična njegova sudbina, način na koji je lišen slobode, odnosno isporučen onima od kojih je branio Republiku Srpsku i svoj narod. Vrijeme koje dolazi i nove generacije u tom vremenu najbolje će odrediti mjesta svih učesnika današnjeg političkog života u našem narodu”, poručio je Mandić na dan hapšenja.
On je tada Mladića uporedio sa Karađorđem Petrovićem.
“Imam potrebu da podsjetim da kada je Miloš Obrenović ubio Karađorđa i njegovu glavu poslao turskom sultanu da je to u tom vremenu izgledalo potpuno normalno i u skladu sa standardima za prvu polovinu devetnaetog vijeka. Nedugo nakon toga, pa do današnjeg dana, srpski narod je sa potpunim pravom veličao Karađorđa i uzdigao ga na pijedastal vojnika, državnika i političara, a Miloš i njegovi potomci završili su onako kako im je očigledno bilo suđeno”, rekao je Mandić.
Osvrnuo se i na vlast u Srbiji, kazavši da je Mladić “bio zaštitni znak Socijalističke partije Srbije i njenog lidera Ivice Dačića”, ali i da je rukovodstvo Demokratske stranke nekada “peklo volove po Palama sa njim (Mladićem)”.
Te dvije stranke bile su okosnica vlasti u trenutku hapšenja, a Dačić je bio ministar unutrašnjih poslova.
“Svi ga oni poznaju i iskazuju svoj odnos i prema njemu i onome što je bio simbol nekadašnje politike koje su vodile te partije, ja ne bih želio da u ime srpskog naroda i u ime NSD uradim ili kažem bilo što što bi moglo da nanese štetu Republici Srpskoj ili štetu hiljadama i hiljada ljudi koji su poginuli za odbranu časti i dostojanstva i interesa srpskog naroda u ratovima 1990-1995”, poručio je tada Mandić.
Kako je zborila prosrpska opozicija
U avgustu 2004. “Vijesti” su pitale prosrpske partije da li podržavaju saradnju sa Hagom, ali i da li će javno podržati izručenje Karadžića i Mladića, ukoliko se dokaže da su oni na teritoriji SCG.
Portparol nekadašnje Srpske narodne stranke (SNS) Dobrilo Dedeić je tom prilikom kazao da njegova partija “čvrsto vjeruje” tadašnjem predsjedniku i premijeru Srbije, Borisu Tadiću i Vojislavu Koštunici, i državnim institucijama Srbije - da se Karadžić i Mladić ne nalaze na teritoriji SCG, ali je izbjegao da odgovori šta će uraditi SNS ukoliko se ispostavi da se oni ipak kriju na teritoriji državne zajednice.
Potpredsjednik nekadašnje Narodne stranke Predrag Popović je, odgovarajući na pitanje da li će ta partija podržati hapšenje i izručenje ratnih vođa bosanskih Srba, ukoliko se ispostavi da su u zemlji, kazao da je “nezahvalno odgovarati na pitanja tipa šta bi bilo kad bi bilo”, ali i da Karadžić i Mladić “nisu građani SCG, već druge države (BiH)”.
Tadašnji funkcioner Socijalističke narodne partije (SNP) Dragan Koprivica je “Vijestima” rekao da je njegova stranka glasala za Zakon o saradnji sa Haškim tribunalom (usvojen u aprilu 2002. godine), koji je predviđao isporuku državljana SRJ-SCG protiv kojih je u trenutku donošenja tog akta podignuta optužnica, ali se i on držao stava da Karadžić i Mladić nijesu državljani SCG, te da se isti na njih ne odnosi.
Ipak, prema pisanju lista, nije bio raspoložen da odgovori da li će SNP podržati izručenje Karadžića i Mladića, ako se potvrde sumnje da se kriju u Srbiji.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
