Bilo je to poput plime koja je nahrupila na plažu, a zatim se povukla, ostavljajući za sobom pustoš. Velika većina od nekoliko desetina hiljada potencijalnih migranata koji su 30. jula počeli da nadiru u Seutu, malu špansku enklavu na obali Sjeverne Afrike, vratila se u Maroko u roku od 24 sata, pošto nisu imali šta da jedu niti su imali izgleda da stignu do Evrope. Odbačene cipele i košulje i dalje su razbacane duž zaliva. Nekoliko hiljada migranata je ostalo, uglavnom ljudi iz podsaharske Afrike i maloljetnici, kao i snažno policijsko prisustvo. Ipak, iako je neposredna kriza završena, sukob koji je izazvala unutar Evropske unije ostaviće posljedice.
Nalet je gotovo udvostručio broj stanovnika Seute, koja ih ima 84.000, i nakratko potpuno preplavio grad. Najmanje 141 migrant se utopio pokušavajući da otpliva oko lukobrana na glavnom prelazu iz Maroka. Krajnje desničarski agitatori iz Evrope, od kojih je nekoliko došlo u enklavu, dodatno su raspirivali situaciju snimcima u kojima su upozoravali na “etničku zamjenu”. U sukob su se uključili i Ilon Mask i Džej Di Vens, potpredsjednik SAD. Ipak, dok se panika širila, kriza je već počela da jenjava. Španski ministar unutrašnjih poslova saopštio je 4. avgusta da se 70.000 od 72.000 ljudi koji su ušli u Seutu vratilo u Maroko. Oko 1.100 maloljetnika bez pratnje biće prebačeno u Španiju.
Nisu jasni svi faktori koji su doveli do ovog naleta. Ulogu je odigrala nedavna odluka Vrhovnog suda Španije, kojom su migranti koji stižu morskim putem izuzeti iz pravila koja omogućavaju vraćanje ljudi na granici. Migranti koji se još nalaze u enklavi svjedoče da se vijest o tome proširila društvenim mrežama. Španska vlada je blaža kad su u pitanju migracije nego druge evropske vlade, tvrdi Asif, koji kaže da je putovao 20 dana iz Sudana prije nego što se pridružio naletu migranata. Neki sumnjaju da iza svega stoji i sam Maroko. Postoji mnogo dokaza da su graničari prestali da presreću migrante ili su im čak pomagali da nastave put, prije nego što su potom sarađivali u njihovom vraćanju u zemlju.
Nesvakidašnji prizori izazvali su paniku širom Evrope. Italija je, uz podršku Danske i Finske, saopštila da će suspendovati saradnju sa Španijom u okviru bezvizne šengenske zone. Na kraju je ipak uvela samo povremene provjere na lukama i aerodromima. Premijer Švedske, suočen sa teškom borbom za reizbor sljedećeg mjeseca, poručio je da se 2015. godina ne smije ponoviti, misleći na veliki talas migracija u Evropu koji i dalje progoni evropske vlade. Konzervativni političari tvrdili su da je nedavna španska amnestija za ilegalne migrante, uglavnom iz Latinske Amerike, koji bi jednog dana mogli dobiti pravo da se kreću u druge zemlje EU, možda predstavljala faktor privlačenja.
Nezadovoljstvo Evrope zbog odbijanja Španije da ispuni ciljeve NATO-a u pogledu izdvajanja za odbranu dodatno je otežalo položaj te zemlje. Ali Pedro Sančez, španski socijalistički premijer, uzvratio je kritičarima, osudivši nedostatak solidarnosti kao odnos koji je “vođen predrasudama, lažnim vijestima, neznanjem ili političkim interesom”. Za putovanje iz Seute na špansko kopno potrebno je provjeravanje dokumenata, podsjetio je on, pa migranti nisu mogli jednostavno da uđu u Evropu.
Do 4. avgusta, kada su ministri unutrašnjih poslova EU održali hitnu videokonferenciju, sve je bilo oprošteno. “Potpuna solidarnost sa Španijom”, rekao je Magnus Bruner, komesar EU za migracije. Više se nije govorilo o izbacivanju iz Šengena. Umjesto toga, ministri su se vratili poznatim porukama: jačanju granica EU, suzbijanju krijumčarskih mreža i ubrzavanju vraćanja neuspješnih tražilaca azila, uključujući i njihovo vraćanje u treće zemlje.
Neregularna migracija u EU sada je na nivou koji predstavlja samo djelić onoga što je bilježeno prije svega tri godine, te i dalje opada. Evropske vlade zasluge za taj pad pripisuju sopstvenim politikama, dok drugi smatraju da su presudni bili spoljašnji događaji, poput pada Bašara el Asada u Siriji. Kako god bilo, čini se da smanjenje migracija političarima nije omogućilo predah. “Nismo zapravo izvukli pouke iz tog iskustva”, kaže Ruben Anderson, profesor socijalne antropologije na Univerzitetu Oksford.
Zabrinjava to što su evropske vlade, tako brzo ulazeći u međusobne sukobe, poslale svojim susjedima jasnu poruku: malo šta može da podijeli EU kao prizori mladih muškaraca koji u velikom broju prelaze granice.
Tokom prethodne decenije Evropa je sklopila niz sporazuma sa vladama drugih zemalja kako bi migrante zadržala van svojih granica: počev od Turske 2016. godine, a zatim i sa zemljama sjeverne Afrike i šire. Ovo prebacivanje odgovornosti na druge zemlje smanjilo je pritisak na Evropu. Ali istovremeno stvara podsticaj trećim zemljama da izazivaju krize i zatim ponude da ih riješe, smatra Anderson.
Evropa ima dugu istoriju suočavanja sa takvim oblikom ucjena migracijama.
Muamer Gadafi, tadašnji libijski diktator, obezbijedio je 2008. godine milijarde od Italije u zamjenu za to da spriječi afričke migrante da dolaze u Evropu. Dvije godine kasnije, u obraćanju publici u Rimu, upozorio je: “Sjutra Evropa možda više neće biti evropska, a možda će čak biti crna.”
Redžep Tajip Erdogan, predsjednik Turske, izvukao je milijarde od EU kako bi sirijske izbjeglice zadržao u svojoj zemlji.
Maroko je 2021. dozvolio da oko 8.000 ljudi uđe pješke u Seutu, kao odgovor na to što je Španija dozvolila lideru Polisario Fronta, pobunjeničke grupe u Zapadnoj Sahari - teritoriji koju je anektirao Maroko, da dođe u Španiju na liječenje.
Španija je kasnije prilagodila svoju politiku prema Zapadnoj Sahari u skladu sa interesima Maroka.
Najbeskrupulozniji primjer je Bjelorusija, koja od 2021. godine dovodi migrante sa Bliskog istoka avionima, a zatim ih usmjerava prema Poljskoj i susjednim državama. Smatrajući to oblikom hibridnog rata, EU je 2021. pooštrila sankcije protiv Bjelorusije, saveznice Vladimira Putina.
Sa spoljnim čuvarima migracione politike EU situacija je drugačija. Iako nema jasnih dokaza da je Maroko organizovao kretanje migranata, njegovi bezbjednosni službenici svakako su im dozvolili da u velikom broju prođu. Ipak, evropske vlade pohvalile su saradnju Maroka, dok su svoj bijes usmjerile prema bezimenim krivcima na društvenim mrežama i krijumčarskim bandama.
EU je potrebna pomoć Maroka kako bi migrante zadržala podalje od svojih granica, uključujući i od Kanarskih ostrva, koja predstavljaju znatno važniju tačku njihovog ulaska u Evropu.
Zapravo, Seuta, mala enklava na drugom kontinentu koja je de facto izuzeta iz šengenskog prostora, pruža Evropi malo korisnih pouka. Političari u Njemačkoj ili Švedskoj, koji su 2015. gledali kako stotine hiljada Sirijaca i drugih migranata stižu u Grčku, razumjeli su da će to uskoro postati i njihov problem. To je podstaklo čitav niz mjera, uključujući trajne kontrole na unutrašnjim granicama šengenskog prostora i novi pakt o azilu čiji je cilj ubrzavanje vraćanja migranata iz EU.
Ali ništa od toga nije relevantno za Seutu, iz koje nijedan migrant nije uspio da uđe u šengenski prostor, a čini se da je veoma mali broj njih podnio zahtjev za azil.
“Ovo prije svega nije bila migraciona kriza. Bio je to geopolitički događaj “, kaže Đema Pinjol-Himenez, stručnjakinja za migracije iz konsultantske kuće “Instrategies”.
Ipak, kako pokazuju panične reakcije, događaji iz 2015-2016. godine i dalje bacaju dugu sjenku. Sukobi među evropskim vladama tokom te krize umalo su doveli do raspada EU. Međutim, time što je dozvolila da privremena i znatno manja kriza, makar nakratko, izazove uporediv efekat, Evropa je pozvala svoje susjede da ponovo pokušaju da manipulišu njome. Jačanje granica trebalo je da spriječi upravo to.
preveo: S.Strugar
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
