okršaji predsjedničkih kandidata ključni element američkih izbora

Od Kenedija i Niksona do Trampa i Bajdena

Šezdesetogodišnju tradiciju predsjedničkih debata obilježili su neki od najupečatljivijih trenutaka moderne političke istorije SAD

19432 pregleda 2 komentar(a)
Nikson i Kenedi tokom četvrte debate u oktobru 1960., Foto: AP Photo
Nikson i Kenedi tokom četvrte debate u oktobru 1960., Foto: AP Photo

Tokom šest decenija od debata Džona F. Kenedija i Ričarda Niksona, TV okršaji između predsjedničkih kandidata postali su ključni element američkih izbora.

Nisu sva sučeljavanja pred gledaocima ponudila trenutke za pamćenje, ali je stalno bilo bizarnih, komičnih, a ponekad uznemirujućih incidenata.

U prvoj debati 1960. učestvovali su demokrata Kenedi i republikanski potpredsjednik Nikson, koji je bio upravo izašao iz bolnice, gdje je smršao nakon povrede koljena. Nije bio svježe obrijan i odbio je šminkanje. Ova debata se nije urezala u kolektivno sjećanje zbog neke izjave, nego zato što je Nikson tokom većeg dijela bio zbunjen i preznojavao se pored opuštenog mlađeg rivala. Za sedamdeset miliona birača, važnije je bilo ono što su vidjeli, nego što su čuli. Kenedi je pobijedio na izborima.

U prvoj TV debati nakon 16 godina, demokrata Džimi Karter suočio se 1976. sa republikanskim predsjednikom Džeraldom Fordom. Ford nije bio izabran i došao je na vlast kada je Nikson primoran na ostavku usljed skandala Votergejt. U komentaru koji je ocijenjen kao veliki gaf, Ford je rekao: Nema sovjetske dominacije nad istočnom Evropom i nikad je neće biti tokom mandata Fordove administracije. Ford je htio da kaže da duh naroda istočnoevropskih država nije slomljen, uprkos sovjetskoj okupaciji.

Karter i Ford 1976.
Karter i Ford 1976.foto: AP Photo

Karter se 1980. pojavio u drugoj debati sa republikancem Ronaldom Reganom nakon što je bojkotovao prvu zbog učešća nezavisnog kandidata Džona Andersona. Predsjednik je optužio Regana da planira da ukine finansiranje zdravstvene zaštite za starije. Regan, koji se već žalio da Karter lažno predstavlja njegove stavove povodom niza pitanja, rekao je: “Evo ga opet” i cerekao se, čime je zasmijao publiku i skovao novu krilaticu. Regan je pobijedio na izborima.

Regan je 1984. kada je imao 73. godine, poentirao povodom pitanja starosti tokom debate sa demokratom Volterom Mondejlom (56): “Želim da znate da ni ja neću nametati godine kao temu ove kampanje. Neću iskorištavati, u političke svrhe, mladost i neiskustvo mog oponenta”. Regan je ponovo izabran.

Debata 1988. protiv republikanskog potpredsjednika Džordža H.V. Buša otvorena je pitanjem demokrati Majklu Dukakisu da li bi se založio da na smrtnu kaznu bude osuđen neko ko siluje i ubije nejgovu suprugu. Ovo pitanje je kandidatu, kojeg su kritičari zvali Ledeni, dalo šansu da pokaže svoju emotivnu stranu. Njegov mukotrpni odgovor je postigao suprotan efekat. Buš je pobijedio na izborima.

Jedan od najpopularnijih trenutaka iz američkih debata je odgovor potpredsjedničkog kandidata demokrata Lojda Bentsena 1988. Denu Kvejlu, kandidatu za potpredsjednika Džordža H. V. Buša. Kvejl je sebe u političkom smislu uporedio sa Džonom F. Kenedijem, na šta mu je Bentsen odgovorio: “Senatore, služio sam sa Džekom Kenedijem. Znao sam Džeka Kenedija. Džek Kenedi mi je bio prijatelj. Senatore, vi niste Džek Kenedi”.

U debati 1992. učestvovala su tri kandidata - Buš, demokrata Bil Klinton i nezavisni kandidat Ros Perot. Klinton je pobijedio na izborima.

U debati sa Klintonom 1996, jedan student je pitao republikanca Boba Dola da li je sa 73 godine prestar da shvati potrebe mladih ljudi. Odgovorio je da u njegovim godinama, inteligencija i iskustvo znače da ima prednost mudrosti. Klinton je odgovorio: “Mogu vam reći samo da ne mislim da je senator Dol prestar da bi bio predsjednik. Ono što dovodim u pitanje je starost njegovih ideja”. Klinton je ponovo izabran.

Izbori 2000. se uglavnom pamte po zbrci na Floridi nakon izbornog dana, ali je tome prethodio niz bizarnih nastupa na debatama koji su nanijeli veliku štetu demokrati Alu Goru.

U prvoj debati sa republikancem Džordžom V. Bušom, Gor je izazvao negativne kritike zato što je nadmeno uzdisao i pravio prezrive izraze lica dok je njegov rival govorio. Na izborima je pobijedio Buš.

U debati 2004. između Buša i demokrate Džona Kerija, gledaocima su ponuđeni dijametralno suprotni stilovi, pri čemu se Buš držao prostih argumenata, dok je Keri iznosio brojne činjenice da potkrijepi svoje argumente. Buš je ponovo izabran.

Barak Obama se spoticao u prvoj debati sa republikancem Mitom Romnijem 2012, što je iznenadilo i zabrinulo njegove pristalice. Međutim, Romni je postao predmet izrugivanja zbog izjave u drugoj debati, kojom je htio da se pohvali u vezi sa pokušajima da zaposli više žena kada je bio guverner Masačusetsa.

Romni i Obama 2012.
Romni i Obama 2012.foto: AP Photo

U odgovoru na pitanje o rodnoj ravnopravnosti u zaradama, on je rekao da ima “fascikle pune žena” kandidata za mjesta u kabinetu. Ta fraza je postala hit na društvenim mrežama čak i prije završetka debate. Obama je ponovo pobijedio.

Prva debata između Donalda Trampa i Hilari Klinton 2016. privukla je 84 miliona TV gledalaca u SAD, što je rekord za jednu debatu i rijetka cifra u eri digitalnog striminga.

Bivša prva dama, senatorka i državna sekretarka, bila je veteren predsjedničke debate u vrijeme kada ju je Tramp porazio: tri debate protiv njega, devet protiv Bernija Sandersa i ostalih demokratskih kandidata 2016. i više od 20 u maratonskoj trci 2008.

Druga debata Tramp-Klinton 9. oktobra 2016.
Druga debata Tramp-Klinton 9. oktobra 2016.foto: AP Photo

Njihovom drugom debatom dominirala je razmjena optužbi, pri čemu je Klinton podbadala Trampa zbog seksualno agresivnih izjava o ženama na snimku iz 2005. koji je bio tek objelodanjen. Tramp se branio od kritika optužujući Bila Klintona, supruga demokratske kandidatkinje, da je gore stvari činio ženama.

“Strašno je dobro da neko s temperamentom Donalda Trampa nije zadužen za sprovođenje zakona u našoj zemlji”, rekla je Klintonova u drugom sučeljavanju sa Trampom. “Zato što biste vi bili u zatvoru”, odgovorio joj je rival.

U svojoj knjizi objavljenoj 2017, Klinton je napisala da se ježila dok ju je Tramp uhodio po sceni i pitala se da li je trebalo da mu kaže “odbij, spodobo”.

Umjesto toga je rekla “Ostala sam smirena, zahvaljujući životnom iskustvu sa teškim muškarcima koji pokušavaju da me izbace iz takta”. U trećoj debati, Tramp je rekao da je Klinton “tako odvratna žena” i odbio da kaže da li će prihvatiti rezultate izbora.

Kako je Elizabet Voren uništila Blumbergovu kampanju

Debate tokom predizbora, u kojima sada rutinski učestvuje čak 20 kandidata, obiluju incidentima u kojima političari izgube kontrolu.

Rik Peri je 2012. zaboravio sopstveno obećanje iz kampanje da će ukinuti tri ministarstva (“Koje bijaše treće?”); Marko Rubio je 2016. neobjašnjivo četiri puta ponovo isti odgovor čak i pošto ga je Kris Kristi optužio da je robot, dok se jedna debata iste godine pretvorila u spor oko veličine penisa.

Za neke kandidate, 2020. godina je bila još teža. Udarac koji je Elizabet Voren zadala Majklu Blumbergu je jedan od najpogubnijih koji je neki kandidat ikad uputio drugom.

Njen monolog je trajao manje od minut, ali je raskrinkao Blumberga ne samo kao milijardera koji pokušava da samofinansira put do Bijele kuće, nego i kao osobu koja dijeli Trampove moralne nedostatke.

“Vidite, ko god bude kandidat demokrata, podržaću ga. Ali, shvatite sljedeće: Demokrate preuzimaju ogroman rizik ako jednog arogantnog milijardera zamijenimo drugim”.