Dana 1. septembra 2026. naučnici koji rade na detektoru tamne materije LUX-ZEPLIN (LZ) saopštili su da su registrovali događaj, odnosno interakciju čestica, za koju trenutno nemaju objašnjenje.
Tim iz Južne Dakote u SAD naveo je da taj signal podsjeća na ono što bi, prema postojećim teorijama, mogla da proizvede čestica tamne materije prilikom sudara s tečnim ksenonom, materijalom koji se koristi u detektorima za potragu za tamnom materijom.
Ipak, istraživači nisu otišli toliko daleko da bi tvrdili da su otkrili ili dokazali postojanje tamne materije.
Pojam „tamna materija“ uveo je fizičar Fric Cviki još 1933. godine kako bi objasnio zašto se galaksije kreću brže nego što bi trebalo prema količini vidljive materije.
Vijest o eksperimentu LUX-ZEPLIN pojavila se svega nekoliko dana nakon izlaska druge sezone serije „Dark Matter“, pa je izraz „tamna materija“ ponovo dospio u centar pažnje javnosti.
Šta je zapravo tamna materija?
Tamna materija se često opisuje kao „nevidljiva materija“. Preciznije bi, međutim, bilo reći da je „prozirna“. Naime, ona ne emituje svjetlost i ne odbija je, zbog čega nikada nije direktno posmatrana.
Ipak, njeno prisustvo može da se otkrije preko gravitacionog dejstva koje vrši na zvijezde, galaksije i druge objekte u svemiru. Zato se smatra da tamna materija postoji, iako je ne možemo vidjeti.
Da li je 95 odsto svemira nevidljivo?
U grubim crtama, jeste.
Obična materija, sve ono od čega su sačinjeni ljudi, planete, zvijezde i galaksije, čini svega oko pet odsto svemira.
Tamna materija čini približno 27 odsto. Preostalih oko 68 odsto otpada na tamnu energiju, zasebnu pojavu koja je povezana s ubrzanim širenjem svemira.
Zajedno, tamna materija i tamna energija čine oko 95 odsto ukupnog sadržaja svemira.
Ponekad se pominje i brojka od 85 odsto. Ona se odnosi samo na udio tamne materije u ukupnoj količini materije.
Postoje li dokazi da tamna materija zaista postoji?
Jedan od najjačih argumenata dolazi iz proučavanja takozvanog Metak-klastera (Bullet Cluster). Riječ je o sudaru dva velika jata galaksija.
Tom prilikom nastaju ogromni oblaci vrelog gasa koji su međusobno reagovali, ali raspodjela ukupne mase nije pratila raspodjelu tog gasa. Drugim riječima, dio mase nalazio se tamo gdje nije bilo dovoljno vidljive materije da to objasni.
Mnogi istraživači smatraju da je upravo ta „nedostajuća masa“ dokaz postojanja tamne materije.
Kako se tamna materija traži na Zemlji?
Naučnici koriste veoma osjetljive detektore poput LUX-ZEPLIN-a. Takvi uređaji uglavnom se nalaze duboko pod zemljom, gdje ih debeo sloj stijena štiti od kosmičkog zračenja koje bi moglo da poremeti mjerenja.
Detektori su napravljeni od materijala s izuzetno niskim nivoom prirodne radioaktivnosti kako bi se smanjila mogućnost lažnih signala.
LUX-ZEPLIN funkcioniše tako što prati veoma slabe bljeskove svjetlosti i električne impulse koji nastaju kada neka čestica udari u atom tečnog ksenona.
Ksenon je plemeniti gas koji ima izuzetno dobra svojstva za registrovanje zračenja.
Od čega je sastavljena tamna materija?
To još nije poznato, ali među glavnim kandidatima izdvajaju se:
WIMP čestice (slabo interagujuće masivne čestice), koje su decenijama vodeća teorija. Smatra se da su veoma teške i da izuzetno rijetko stupaju u interakciju s običnom materijom.
Aksioni, hipotetičke čestice manje mase koje bi mogle da se ponašaju drugačije od WIMP-ova. Naučnici sa Univerziteta u Kjotu smatraju da bi tragovi aksiona mogli da se traže čak i preko Zemljinog magnetnog polja.
Da li tamna materija utiče na ljude?
Najvjerovatnije da prolazi kroz naše tijelo neprestano. Pretpostavlja se da milijarde potencijalnih čestica tamne materije prolaze kroz svakog čovjeka svake sekunde.
Međutim, interakcije sa atomima ljudskog tijela bile bi izuzetno rijetke. Procjenjuje se da bi svega desetak takvih čestica tokom cijele godine moglo da pogodi atomsko jezgro u ljudskom organizmu.
Čak i tada, izloženost zračenju bila bi zanemarljiva i mnogo manja od one kojoj smo svakodnevno izloženi zbog radona ili kosmičkog zračenja.
Zato tamna materija, koliko danas znamo, nema mjerljiv uticaj na ljudsko zdravlje.
Naučnici je i dalje traže iz jednog jednostavnog razloga: bez nje veliki dio onoga što vidimo u svemiru ne može u potpunosti da se objasni. Ako bude definitivno otkrivena, to bi moglo da promijeni naše razumijevanje kosmosa gotovo jednako koliko su ga promijenili teorija relativnosti ili kvantna mehanika.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
