Na posljednjim palestinskim parlamentarnim izborima 2006. godine, uticajni palestinski političar Mohamed Dahlan žestoko se protivio novoj administraciji u Gazi koju je predvodio Hamas. Dahlan od 2011. živi u egzilu u Ujedinjenim Arapskim Emiratima (UAE), ali sada ponovo pokušava da stekne političku moć u Gazi, nastojeći da ujedini duboko podijeljene palestinske frakcije - ovog puta uključujući i Hamas, piše “Forin polisi”. Vjeruje se da u tome ima podršku uticajnih arapskih lidera, kao i pojedinaca iz različitih političkih tabora u Izraelu i Sjedinjenim Državama.
Nije bilo iznenađenje kada je palestinski predsjednik Mahmud Abas prošlog mjeseca odložio izbore planirane za novembar, pomjerivši ih za narednu jesen. Svi pokušaji održavanja parlamentarnih izbora tokom protekle dvije decenije nailazili su na prepreke, bilo zbog Abasovog straha od poraza ili odbijanja Izraela da dozvoli glasanje u Istočnom Jerusalimu. Sukobi Fataha i Hamasa, dvije glavne palestinske političke organizacije, nakon izbora 2006. kulminirali su 2007. godine faktičkom podjelom vlasti između Zapadne obale i Pojasa Gaze.
Izrael je koristio palestinske podjele kao argument da nema uslova za napredak u mirovnom procesu, pozivajući se na nepostojanje jedinstvenog palestinskog političkog predstavništva. Većina Palestinaca dugo poziva na jedinstvo, što sada pokušava da postigne Dahlanov Demokratski reformski blok (DRC). Međutim, kako navodi FP, uključivanje Hamasa u bilo kakav politički savez moglo bi da izazove protivljenje Izraela, koji, kako se vjeruje, koristi različite instrumente uticaja na palestinsku politiku.
Dahlan je rođen u Kan Junisu, istom gradu kao i nekadašnji lider Hamasa Jahja Sinvar, koji je isplanirao napad na Izrael 7. oktobra 2023. godine, i smatra se čovjekom duboko ukorijenjenim u Gazi. Nakon što ga je Izrael protjerao u Jordan, Dahlan je političko iskustvo sticao uz Jasera Arafata, jednog od tvoraca Palestinske oslobodilačke organizacije (PLO). Kada je 1994. počela primjena sporazuma iz Osla, Dahlan je postao šef preventivne bezbjednosti Palestinske uprave (PU) u Gazi. FP navodi da su njegova moć i uticaj toliko porasli da je Gaza često nazivana “Dahlistanom”.
Dahlan je održavao kontakte s izraelskim obavještajnim zvaničnicima i stekao reputaciju čovjeka s kojim su različite strane mogle da sarađuju. Nakon sukoba s Hamasom, Dahlan se sukobio i s Abasom, koji ga je pod optužbama za korupciju primorao da ode u egzil. Abas je, kako piše “FP”, zazirao od Dahlanovih ambicija i uticajnih veza, strahujući da bi jednog dana mogao postati njegov ozbiljan politički rival.
U Emiratima je postao bezbjednosni savjetnik vladara Abu Dabija, Mohameda bin Zajeda. Bio je blizak šeiku u vrijeme potpisivanja Abrahamovih sporazuma, kao i tokom rata u Gazi nakon 7. oktobra 2023. godine, kada su Emirati ostali privrženi normalizaciji odnosa s Izraelom i nijesu odustali od sporazuma. Zbog bliskosti s rukovodstvom Abu Dabija, Dahlan je postao zanimljiv izraelskim zvaničnicima, što, kako primjećuje FP, otvara pitanje da li bi mogao da djeluje kao trojanski konj unutar palestinskog političkog pokreta.
“Mnogi izraelski obavještajni zvaničnici, čak i oni bliski premijeru Benjaminu Netanjahuu, sastajali su se s njim”, rekao je Eran Lerman, bivši zamjenik izraelskog savjetnika za nacionalnu bezbjednost i penzionisani pukovnik obavještajne službe, koji je potpredsjednik Jerusalimskog instituta za strategiju i bezbjednost.
Američki časopis piše da je Dahlan odigrao ključnu ulogu u ubjeđivanju Hamasa da stavi oružje van upotrebe tokom pregovora s Odborom za mir predsjednika SAD Donalda Trampa. Sudbina tog predloga, međutim, ostaje neizvjesna jer Izrael zahtijeva potpuno razoružavanje Hamasa. Muhamed Šehada iz Evropskog savjeta za spoljne odnose rekao je da je Dahlan uključen u pregovore kako bi pomogao u izgradnji povjerenja s Izraelom.
Izrael ima mirovni sporazum s Egiptom i sporazum o normalizaciji odnosa s UAE, a obje zemlje smatra odlučnim protivnicima Muslimanskog bratstva, panarapskog pokreta koji vidi kao ideološko izvorište Hamasa. Dahlan održava bliske veze i s Kairom, što dodatno jača njegovu ulogu regionalnog posrednika.
Dahlanove bliske veze s rukovodstvom Abu Dabija čine ga zanimljivim Izraelu, ali otvaraju i pitanje da li bi mogao da bude trojanski konj unutar palestinskog političkog pokreta
U intervjuu za “Njujork tajms” 2024. godine, Dahlan je iznio svoju viziju budućnosti Palestine, poručivši: “Bez Abasa i bez Hamasa”, i založio se da nova generacija preuzme vođstvo u PU. Dahlan je pomagao da se novac iz UAE usmjeri u Gazu, čime je obnovio svoj ugled i proširio uticaj. Političku bazu je održavao preko DRC-a.
Dimitri Dilijani, portparol tog bloka, rekao je da se Dahlan u Dohi sastajao s tadašnjim liderom Hamasa Ismailom Hanijeom upravo u vrijeme objavljivanja intervjua u “Tajmsu”, a da Hamas nije imao primjedbi na njegove izjave.
“To je bio prvi znak da je Hamas spreman da se odrekne kontrole nad Gazom”, rekao je Dilijani. “Ali ni SAD ni Izrael nijesu obratili pažnju na to.”
Hamas bi mogao da prihvati manju ulogu u palestinskoj vlasti, ali pojedini posmatrači dovode u pitanje stvarne motive takvog dogovora. Prema nekim ocjenama, Dahlan na taj način pruža Hamasu politički pojas za spasavanje, naizgled kako bi se suprotstavio Abasu, ali istovremeno omogućavajući tom pokretu da opstane kao politička snaga.
Dahlanov DRC je formirao savez s Hamasom, Palestinskim islamskim džihadom i frakcijama koje su se odvojile od Fataha, s ciljem da podrže zajedničku izbornu listu nezavisnih kandidata koji bi se suprotstavili Abasu, piše “FP”.
“Hamas je pristao da ne učestvuje direktno i da podrži koju god listu budemo predstavili”, rekao je Dilijani. “Biće to nacionalna lista koja nas predstavlja, ali na njoj neće biti nijednog od naših političkih predstavnika.”
To, međutim, ne umiruje Izrael, koji zahtijeva potpuno povlačenje Hamasa iz Gaze, a ne zadržavanje njegovog političkog uticaja preko posrednika. Bivši visoki izraelski bezbjednosni zvaničnik, koji je ranije pozitivno govorio o Dahlanu kao mogućem, za Izrael prihvatljivom lideru Gaze, sada upozorava na njegove motive. Taj zvaničnik opisao je Dahlana kao “lopova” koji “umije da igra na obje strane”.
Time se, kako piše “FP”, otvara pitanje da li Dahlan pokušava da nadigra Izrael ili iza njegovih poteza stoji neka šira strategija. Kada su ga novinari “Njujork tajmsa” pitali može li da ubijedi Izraelce da razgovaraju o rješenju po modelu dvije države, Dahlan je oštro odgovorio: “Nije moj posao da ubjeđujem Izraelce. Neka idu u pakao”.
Zauzimanje čvrstog stava prema Izraelu ostaje politička nužnost za svakog palestinskog lidera, kako ne bi bio označen kao marioneta. Ipak, Dahlan se pozicionirao kao jedan od rijetkih političara sposobnih da posreduju između Izraela, SAD i Hamasa.
Dahlan tvrdi da nema ambiciju da formalno preuzme vlast na palestinskim teritorijama, ali “FP” primjećuje da su takve izjave uobičajen način prikrivanja stvarnih političkih namjera. Lerman je, međutim, ukazao na to da je Dahlan finansijski obezbijeđen, s poslovnim interesima koji se protežu do Beograda i šire, te da možda nema mnogo želje da se vrati u Gazu i suoči s tamošnjim teškim uslovima života.
Dahlan ima i dugogodišnje veze sa Srbijom i Crnom Gorom. Crnogorsko državljanstvo je dobio 2010. na predlog tadašnjeg premijera Mila Đukanovića, a srpsko 2013. godine. Đukanović mu je pripisivao zasluge za uspostavljanje bliskih odnosa Crne Gore s vladajućom porodicom Al Nahjan iz Abu Dabija, dok je BIRN pisao o njegovoj posredničkoj ulozi u pregovorima o ulaganjima Abu Dabija u Srbiju.
FP piše da i Izraelu ponestaje opcija. Nezadovoljan je Abasom, kojeg smatra nesposobnim da kontroliše oružani otpor, pa je pozvao Evropsku uniju da izvrši pritisak na palestinskog predsjednika kako bi reformisao PU i da evropsku pomoć uslovi tim reformama.
U palestinskim političkim krugovima, međutim, razmatra se drugačiji pristup: smanjivanje uloge PU, osnovane u okviru mirovnog procesa iz Osla kao korak ka stvaranju palestinske države, i jačanje PLO, krovnog pokreta za palestinsko samoopredjeljenje. Palestinci ističu da ne samo što nijesu dobili državu već je PU u međuvremenu oslabila njihov nacionalni pokret. Prema toj zamisli, PLO bi uključivao i Hamas.
Dilijani je ocijenio da je besmisleno nastojati da se Hamas uništi, jer će se, čak i ako taj pokret položi oružje, pojaviti nova oružana pobuna.
“Dok god Izrael bude okupirao palestinsku zemlju, otpor će opstajati u ovom ili onom obliku”, rekao je. “Dahlan ima viziju koja podrazumijeva uključivanje različitih političkih aktera.”
Kako ocjenjuje “FP”, Izrael bi mogao da se nađe pred izborom između Dahlanovog šireg saveza, koji uključuje Hamas kao političkog aktera, i podrške Abasu i njegovim dugogodišnjim saradnicima, poput Huseina el Šeika, drugog čovjeka PU, ili Madžeda Faradža, šefa palestinske obavještajne službe, koji je nedavno pozvao Hamas da se izvini zbog napada 7. oktobra.
Dahlan ima godinu dana da se izbori sa suprotstavljenim pritiscima i odluči hoće li se odreći Hamasa ili rizikovati da ga Izrael politički nadigra.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
