Šest sestara igumana Stefana

Ovom zgodom ću vam ispričati jednu pričicu - nadasve fantastičnu.

Da bi stvari profunkcionisale, neophodno je da zamislite jednoga momka - Cetinjanina - skromnoga momka - ni po čemu upadljivoga - koji se nakon uspješno okončanih studija istorije umjetnosti u Rimu (ima li smisla, stvarno, studirati umjetnost na nekom drugom mjestu?) - vratio na Cetinje - ravno - jednako koliko i slavno - vuklo ga je srce itd.

I, da skratim priču, taj momak je ubrzo stupio u kontakt sa jednim od najvećih pokrovitelja umjetnosti (tzv. mecena) na ovim prostorima - da bi vrlo brzo bio osmišljen, a odmah zatim i pokrenut njihov prvi zajednički projekat, zvaničnoga naslova: Junk Art u Crnoj Gori - odnosno Muzej crnogorskog junk arta.

U narednih par godina, pomenuti momak je prešestario, uzduž i poprijeko, cijelu Crnu Goru - kolika je - u potrazi za umjetnicama, jednako koliko i za umjetnicima, koje/koji, na ovaj ili na onaj način - u (svom) radu koriste otpad - bilo kakav otpad, bilo kako - taj mladić je bio, dakle, u stalnoj potrazi za umjetničkim djelima od otpada - to je bio ključni kriterijum - i vidio je dosta toga interesantnoga - dosta toga najinteresantnijega od toga što je vidio je kupio - mecena nikad nije pravio problem oko tih par hiljada, tu i tamo, mimo budžeta - i poslije još nekih par godinicah - ne više od desetak, ukupno - stvari su sazrele da se u prethodno obezbijeđeni reprezentativni prostor u centru Cetinja - useli impresivna zbirka crnogorskog junk arta.

Svjetski džet set je nagrnuo na Cetinje - i cetinjski Muzej junk arta se vrlo brzo uzdigao do kultnog statusa među poznavaocima umjetnosti uopšte - a posebno među poznavaocima junk arta - i to na globalnom nivou - jednako kao i Cetinjsko bijenale junk arta - što bi se imalo odnositi na tradicionalnu međunarodnu manifestaciju u zajedničkoj organizaciji Ministarstva kulture i medija i Prijestonice Cetinje, posvećenu najnovijim stremljenjima i aktuelnim momentima u domenima junk arta - opet na globalnom nivou, podrazumijeva se.

***

OK, crnogorski junk art postoji - i vrlo je ekspresivan - a postoje, samim tim, i umjetnici čije djelovanje i djela svrstavamo u tu kategoriju - uz obaveznu primjedbu da su neka od tih djela ostavila dubok dojam na mene - iz mjesta - i još bih se kladio da se pojedinih od tih junk art ostvarenja - s oznakom “CG” - ne bi postidjele ni sredine gdje postoji i svijest o mjestu i značaju umjetnosti u tzv. društveno-političkom poretku (ordo lat.) - i neophodna - fanfare molim: SCENA! - kao nužan preduslov svim dešavanjima...

Muzej crnogorskog junk arta ne postoji, naravno, to sam izmislio - ne postoji čak ni u najavi - živa je šteta što ne postoji, ako mene pitate - a ne postoji ni taj pokrovitelj umjetnosti (tzv. mecena) - čak ni u snovima - ali postoji jedna skoro-pa-nevjerovatna knjiga naslovljena “Džank art u Crnoj Gori” - autor te knjige je Mladen Zadrima, magistar teorije umjetnosti - koji nije studirao umjetnost u Rimu - i to sam izmislio - nego na UDG Fakultetu umjetnosti - i koji nije mladić, nego je čovjek u najboljim godinama - a pomenutim naslovom - koji spada u red vrlo ozbiljnih tematskih studija - deklarisao se kao istoričar umjetnosti oštroga oka, oštroga uma i oštroga pera - ekspert koji, opet po mom nadasve skromnom mišljenju, umije i da prepozna što valja (oštro oko) i da vrlo razložno argumentuje svoje stavove (oštar um i oštro pero) - i s istančanim osjećajem za pravu mjeru, nadasve - i sve te svoje talente i sva ta svoja znanja i umijeća, Zadrima je zorno demonstrirao upravo pomenutom tematskom studijom.

OK, priču Mladena Zadrime o junk artu u CG pratim još od samih početaka - prisustvovao sam i njegovoj odbrani magistarskog rada - na istu temu - a kasnije sam ispratio i sve faze do samog finala - do objavljivanja knjige - i kad sam, konačno, imao u rukama tematsku studiju naslovljenu “Džank art u Crnoj Gori” - opet sam se, bez imalo zadrške, udubio u rad na naslovnoj strani - Sestre igumana Stefana, Dušana Brajovića - isto kao i prvoga puta kad sam vidio taj rad - koji me beskrajno fascinira, moram vam priznati - i to po više osnova - ali ipak ne bih ovom prilikom do u detalje - i sasvim se slažem sa odlukom autora i tima koji stoji iza projekta objavljivanja pomenute tematske studije da upravo taj rad bude na naslovnoj strani.

Sestre, veli, igumana Stefana...

Možete li vi zamisliti verziju Gorskog vijenca u kojoj Iguman Stefan ima šest sestara - on je sedmo dijete - najmlađe - i svaka od tih šest sestara je mudrija od njega - osjetno mudrija - i svaki put kad iguman Stefan prgovori - neka od sestara mu poklopi priču...

Onda idemo redom: Cijepanje predmeta (detalj), Nikole Pavlićevića - opet jak štih - slijedi “Džank art, definicija i značenje” - kako to nalažu stroga akademska pravila, je li - uz primjedbu da se tu našao - da je pomenut - i meni izuzetno drag američki umjetnik Džon Čemberlejn (John Chamberlain) - kojega svrstavaju u redove apstraktnih ekspresionista - jer voli, između ostaloga... volio je, pardon, umro je 2011. godine - da ozbiljno mlati po karoserijama polovnih automobila - i ručno, čekićem od tri kila - i hidrauličnom presom - vjerovatno i još koječime od alata - što ručnih, što mašinskih - i da umjetničkim produktima nastalim tim putem - lijepi ženska imena, tipa: Dolores - ili: Miss Lucy Pink - ili: Roxanne Loup - ili: The Hot Lady from Bristol - i još mi se čini da bi tu najinteresantniji teorijski problem bio: razdvojiti ready made od junk arta...

Ako na predmetu - odbačenom industrijskom proizvodu - tzv. proizvodu široke potrošnje - ili na otpadu koji nastaje u procesima industrijske proizvodnje - nije intervenisano ni na koji invazivan način - onda bi to bio ready made - valjda - a ako jeste intervenisano - ako se jasno vidi namjera da se odbačenim materijalom prikažu nekakve relacije - ili pak naracije - bilo kakve - onda je to junk art - Sestre, veli, igumana Stefana (tzv. kombinovana tehnika, prije nego li kolaž) - uz obaveznu primjedbu da nije lako - ni najmanje - izać na kraj sa značenjem pojedinih usko-stručnih termina - i da je te stvari najbolje ostaviti ljudima koji se, poput Zadrime, razumiju u te fine stvari...

Možda bi najbolje bilo, za početak, da prelistate knjigu - barem dva puta - pa ako vas neka od tih slika u knjizi dotakne/pokrene...

OK, izgleda da sam ispucao za danas...

Nastavak ove priče uslijediće na Cetinju - ništa manje ravnome nego li pak slavnome - u Multimedijalnoj sali u zgradi Ministarstva kulture i medija, na adresi Njegoševa 83 - dana 11. novembra - u narednu srijedu - sa početkom u 18:00 sati (dođite vi barem 15 minuta ranije, da ugrabite mjesto) - a o tematskoj studiji Mladena Zadrime, naslovljenoj “Džank art u Crnoj Gori”, govoriće: Ana Ivanović, istoričarka umjetnosti - Luka Rakojević, teoretičar umjetnosti - i moja melenkost...

Vidimo se na Cetinju!