Državni parlament ostvaruje kontrolnu funkciju u ograničenom i često politički uslovljenom obimu, što pokazuju situacije čekanja na održavanje kontrolnih saslušanja, neodazivanje institucija na pozive poslanika, izostanak izvještaja i zaključaka sa saslušanja...
Tako jednu od najvažnijih uloga najvišeg zakonodavnog doma trenutno vidi zamjenica izvršnog direktora Centra za demokratsku tranziciju (CDT), Milena Gvozdenović.
Sagovornica je kazala “Vijestima” da posebno zabrinjava što takav odnos prema kontrolnoj funkciji Skupštine nailazi na podršku dijela vladajuće većine, iako ona (kontrolna funkcija) nije rezervisana samo za opoziciju, već predstavlja odgovornost svih parlamentaraca.
Prema podacima Instituta alternativa (IA) iz januara 2026, premijer Milojko Spajić (Pokret Evropa sad) se za nešto više od dvije godine rada svoje Vlade (izabrana krajem oktobra 2023), u skupštinskom plenumu pojavio 11 od predviđenih 18 puta (prošle godine pet puta). Prvi ovogodišnji premijerski sat još nije zakazan.
Odsustvo Spajića sa sjednica posvećenih premijerskom satu izazivalo je nezadovoljstvo opozicije, a kolegijum predsjednika parlamenta raspravljao je o potencijalnim izmjenama Poslovnika, kako bi “natjerao” Spajića da prisustvuje zasjedanjima. Prema odredbama tog akta, premijerski sat održava se jedanput mjesečno tokom redovnog zasjedanja, što znači, ukupno osam puta godišnje.
Kad je riječ o kontrolnim saslušanjima, u prošloj godini ih je, prema podacima CDT-a, održano 13, osam je realizovano na zahtjev opozicije, tri na predlog vlasti i dva na osnovu odluke odbora. Međutim, neki zahtjevi opozicije za saslušanja na važne teme su odbijeni, a na sjednice koje su organizovane, u više navrata nisu dolazili važni “gosti”.
Zbog svega navedenog, ali i učestalih odgađanja plenarnih zasjedanja bez ikakvog obrazloženja, postavlja se pitanje je li kontrolna uloga Skupštine urušena i da li je parlament sveden samo na puko oruđe vlasti, koje joj služi za realizaciju svojih interesa.
SPUTAVANJE OPOZICIJE
“Tako umjesto da se inicijative opozicije za kontrolno saslušanje po pravilu prihvataju, imamo primjere poput inicijative povodom postupanja nadležnih organa u slučaju u kome je osumnjičeni pripadnik obezbjeđenja predsjednika parlamenta. Ona je prihvaćena tek nakon pozivanja na garantovano pravo opozicije, koje parlamentarna većina ne može da im ospori - da se na njihov zahtjev održava kontrolno saslušanje jednom u toku redovnog zasjedanja”, rekla je Gvozdenović.
Riječ je o saslušanju pred Odborom za bezbjednost i odbranu povodom slučaja Danila Mandića, bratanića i neformalnog tjelohranitelja šefa parlamenta Andrije Mandića (Nova srpska demokratija). Danilo Mandić optužen je za teško djelo protiv opšte opasnosti, laku tjelesnu povredu, nedozvoljeno držanje oružja i eksplozivnih materija i oduzimanje (skupštinskog) vozila.
Sjednici tog odbora trebalo je 21. jula prošle godine da prisustvuju vrhovni državni tužilac Milorad Marković i šef Uprave policije Lazar Šćepanović, ali se saslušanju odzavao jedino Šćepanović. Inicijativu za kontrolno saslušanje podnio je klub poslanika Demokratske partije socijalista, s kolegama iz opozicije.
Gvozdenović je rekla da je pravo opozicije ograničeno izmjenama Poslovnika (iz 2024), kad je propisano da, umjesto dva puta, na zahtjev trećine članova iz opozicije kontrolno saslušanje može biti organizovano samo jednom u toku redovnog zasjedanja (kao i jednom na zahtjev poslanika većine).
“No, u ovom sazivu parlamenta imali smo primjera da inicijative opozicije budu odbijene...”, podsjetila je Gvozdenović, navodeći da se u prošloj godini bilježi slučaj da je opoziciona inicijativa za saslušanje na temu dezinformacija iz bezbjednosnog sektora prošla tek nakon što je iz nje izuzet predsjednik Vlade, na zahtjev poslanika njegove partije.
“Uz to, odlaganja u održavanju saslušanja su i dalje prisutna, pa se dešava da prođe i po nekoliko mjeseci od izglasavanja inicijative do saslušanja, čime se ona obesmišljavaju, a dio državnih organa u praksi bira da li će se uopšte pojaviti pred odborima. Tako imamo primjere da ministri otkazuju dolazak na sam dan kontrolnog saslušanja, ili da odlažu saslušanja zbog ‘službenih obaveza’”, saopštila je Gvozdenović.
SVAKI TREĆI ZAHTJEV PREGLASAN, NA ČEKANJU ILI ODBIJEN
Saradnica na projektima u IA Jelena Radulović, ocijenila je za “Vijesti” da su se brojni kontrolni mehanizmi našli na udaru od formiranja i početka rada aktuelnog, 28. saziva Skupštine. Najočigledniji primjer je, takođe ukazuje, sprovođenje mehanizma kontrolnih saslušanja, s posebnim osvrtom na tzv. manjinsku inicijativu.
“Manjinska inicijativa, odnosno obaveza da odbor donese odluku o saslušanju na zahtjev trećine članova nekog skupštinskog odbora, ‘prepolovljena’ je izmjenama Poslovnika u maju 2024. Izmjenama člana 75 došli smo u situaciju da manjinsku inicijativu mogu podnijeti i poslanici parlamentarne većine, uprkos tome što čine većinu u svim skupštinskim odborima, a da je parlamentarnoj opoziciji broj zahtjeva smanjen s dva na svega jedan”, navela je Radulović.
Ona je rekla da takvo pravilo potvrđuju i brojke, navodeći da je od početka 28. saziva gotovo svaki treći podnijeti zahtjev za održavanje kontrolnih saslušanja preglasan, na čekanju ili odbijen.
“Ista situacija je i s manjinskim inicijativama - čak 30 odsto zahtjeva je odbijeno, uprkos tome što Poslovnik garantuje ‘prolaz’ ovakvim inicijativama. Onda i kad se usvoje, na samo održavanje kontrolnog saslušanja se čeka i do šest mjeseci, kao što je to bio slučaj sa saslušanjem čelnika Crnogorskog elektrodistributivnog sistema (CEDS) pred Odborom za ekonomiju, finansije i budžet”, podsjetila je Radulović.
PREMIJERSKI SAT - TREĆINA SJEDNICA NIJE ODRŽANA
Kad je riječ o premijerskom satu, Gvozdenović napominje da šef Vlade Spajić ne poštuje kontrolnu ulogu Skupštine u tom pogledu, već da bira da li će i kad prisustvovati tim sjednicama i odgovarati na pitanja poslanika.
“A da ni drugi organi vlasti ne poštuju parlamentarnu kontrolu u dovoljnoj mjeri, potvrđuju nam saslušanja na kojima je trebalo da učestvuju predstavnici tužilaštva”, dodaje ona.
Jelena Radulović kaže da više od trećine sjednica posvećenih premijerskom satu, a koje su predviđene Poslovnikom, nije održano, te da još nema naznaka o tome da li će Spajić odgovarati na poslanička pitanja u martu, kao što je predviđeno skupštinskim aktom.
Ona je naglasila da su poput kontrolnih saslušanja, i sjednice premijerskog sata uglavnom do sada pomjerane ili otkazivane.
“U konačnom, ovakva nepredvidivost sprovođenja ključnih kontrolnih mehanizama koji su na raspolaganju poslanicima direktno utiče i na (ne)stabilnost u radu parlamenta, ali i na pravo zainteresovane javnosti da se adekvatno informiše o radu čelnika izvršne vlasti”, podvukla je Radulović.
Bonus video:
