Iznutra „buše” Vladu i put u EU? Izvori tvrde da sektor bezbjednosti prati navodne uticaje na članove izvršne vlasti

Pojedinim centrima moći u regionu trenutno ne odgovara ubrzano napredovanje Crne Gore u evropskim integracijama, pa stoga smatraju da bi unutrašnja politička nestabilnost mogla biti jedan od načina da se taj proces uspori. Jedan visoki funkcioner Vlade nalazi se pod snažnim uticajem osoba povezanih s kriminalnim strukturama, koje navodno raspolažu kompromitujućim informacijama o njemu, a konstantno se traže političke pukotine koje bi mogle dovesti do vanrednih parlamentarnih izbora.

To tvrdi izvor “Vijesti” iz sektora bezbjednosti, s kojim je redakcija razgovarala prije jučerašnje objave premijera Milojka Spajića (Pokret Evropa sad) o tome da će zatvaranje poglavlja u pregovorima Crne Gore s Evropskom unijom (EU) “biti praćeno hibridnim djelovanjem”, i da su u to uključeni zvaničnici najmanje dvije države iz regiona.

Spajić je to objavio pozivajući se na “ozbiljne bezbjednosne operativne informacije”.

“Prema našim saznanjima, takve aktivnosti imaju za cilj destabilizaciju Crne Gore, uz očekivanu podršku pojedinih političkih aktera i dijela medijske scene u našoj zemlji. Znamo za ove namjere i svjesni smo njihovog cilja. Pokušaji destabilizacije neće promijeniti naš kurs, niti zaustaviti evropski put Crne Gore, koji je veći od dnevnog interesa bilo koje političke strukture”, napisao je on na mreži “Iks”.

List iz četiri izvora saznaje da su Srbija i Albanija dvije države na koje je Spajić mislio u jučerašnjoj objavi.

Hibridno djelovanje je koordinisana i zlonamjerna upotreba mješavine konvencionalnih i nekonvencionalnih metoda, poput političkih, informativnih, ekonomskih, sajber i vojnih alata, s ciljem da se destabilizuje protivnik bez pokretanja otvorenog vojnog sukoba.

Iz premijerovog kabineta juče nisu odgovorili na pitanja redakcije na koje države i zvaničnike je Spajić mislio u objavi. List očekuje odgovore od Agencije za nacionalnu bezbjednost (ANB) da li su upoznati s informacijama koje je iznio Spajić, na koje države i zvaničnike je premijer mislio, te šta Agencija preduzima da neutrališe najavljeno djelovanje.

Žele pad Vlade

Izvor iz sektora bezbjednosti ispričao je “Vijestima” prije izbijanja afere zbog imenovanja direktorice u jednoj ulcinjskoj školi i slučaja koji je otvorio pitanje je li premijer Spajić aktivni vojni rezervista Srbije, da oni već duže vrijeme prate moguće spoljne uticaje na pojedine članove Vlade i njihove eventualne poteze, koji bi mogli ugroziti stabilnost izvršne vlasti.

Potpredsjednik Vlade i ministar ekonomskog razvoja Nik Đeljošaj (Albanski forum) problematizovao je prošle sedmice izbor direktorice Srednje mješovite škole “Bratstvo-jedinstvo” u Ulcinju, tvrdeći da je njena potvrda o znanju albanskog jezika falsifikovana. On se povodom toga sukobio i s ministarkom prosvjete Anđelom Jakšić Stojanović (Pokret Evropa sad).

S druge strane, lider i poslanik Demokratske narodne partije Milan Knežević, blizak predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću, saopštio je prošle nedjelje da je premijer aktivni rezervista Vojske Srbije, priloživši tom prilikom dokumenta u kojima se navodi da je Spajić upisan u srpsku vojnu evidenciju da bi mogao da dobije otpust iz državljanstva te zemlje.

Prema riječima sagovornika “Vijesti”, jedan visoki funkcioner Vlade nalazi se pod snažnim uticajem osoba povezanih s kriminalnim strukturama, koje navodno raspolažu kompromitujućim informacijama o njemu. U bezbjednosnom sektoru zbog toga razmatraju mogućnost da bi njegovi naredni politički potezi mogli biti motivisani ne samo partijskim interesima, već i pritiscima izvan formalnih političkih struktura.

Sagovornik tvrdi da postoje saznanja prema kojima bi taj funkcioner mogao inscenirati sukob ili političko udaljavanje od premijera, a potom i napustiti vladajuću koaliciju. Takav potez bi, prema toj procjeni, trebalo da mu omogući da pred biračima sačuva političku distancu od ostatka vlasti, ali bi istovremeno mogao odgovarati interesima pojedinih regionalnih centara moći.

U bezbjednosnim krugovima, prema istom izvoru, posebno se prati i uticaj osobe iz njegovog neposrednog okruženja koja trenutno boravi u jednoj velikoj stranoj državi i za koju se vjeruje da ima značajan uticaj na njegove odluke. Zbog kontakata i mjesta boravka te osobe, sagovornik ne isključuje ni mogućnost posrednog djelovanja i te zemlje.

Procjena izvora je da pojedinim centrima moći u regionu trenutno ne odgovara ubrzano napredovanje Crne Gore u evropskim integracijama, i da bi unutrašnja politička nestabilnost mogla biti jedan od načina da se taj proces uspori. U tom kontekstu bezbjednosni sektor razmatra i scenario u kom bi se preko pojedinih članova vladajuće većine pokušalo izazvati ozbiljnije potresanje ili pad Vlade.

Sagovornik je naveo i da iz parlamenta postoje pokušaji da se još jedan partner u vladajućoj koaliciji privoli da napusti Vladu. Takav rasplet nije ocijenjen kao naročito realan, ali je izvor tvrdio da se kontinuirano traže političke pukotine koje bi, ukoliko bi se dovoljno proširile, mogle dovesti do prijevremenih parlamentarnih izbora.

Sve navedeno sagovornik je predstavio kao bezbjednosne procjene i operativna saznanja, a ne kao utvrđene činjenice. Izvori s kojima je redakcija juče razgovarala, a koji su potvrdili da je Spajić mislio na Srbiju i Albaniju, nisu htjeli da pričaju o drugim detaljima navodnog hibridnog djelovanja.

Vrelo ljeto

Ovo nije prvi put da premijer govori o namjerama da se zaustavi put države u EU. On je na premijerskom satu 2. juna kazao da postoji “miks spoljnopolitičkih faktora i organizovanih kriminalnih grupa koje zajednički djeluju protiv evropskog puta naše zemlje”.

“... Od prije nekih četiri, pet mjeseci je tako, a EU nam pomaže da se borimo protiv toga. Otvorili smo šestoro očiju. Vidimo neka dešavanja van Crne Gore koja su direktno povezana s djelovanjem organizovanih kriminalnih grupa...”, naveo je on tom prilikom.

Svega dan kasnije (3. jun) na tivatski aerodrom je, uoči samita EU-Zapadni Balkan koji se održavao 5. juna, sletio čarter let srpske nacionalne avio-kompanije “Er Srbije” u kom se nalazilo 87 muškaraca - batinaša Vučićeve Srpske napredne stranke.

Taj incident bio je početak ljetošnjih perfidnih pokušaja Beograda da se miješa u prilike u Crnoj Gori, koje su se nastavile početkom avgusta, kad je obilježavanje hrvatske operacije “Oluja”, u kojoj je iz te države proganano stotine hiljada Srba, bilo povod za Vučićeve otrovne strijele prema Crnoj Gori, koji su odapinjane danima.

Predsjednik Srbije je, između ostalog, kazao i da se predstavnici crnogorske Vlade “vesele u Kninu srpskom stradanju i zločinima počinjenim nad Srbima”, a govorio je i o navodnim planovima o formiranju pravoslavne crkve u Crnoj Gori, rekavši da su litije u Crnoj Gori - koje su počele zbog izmjena Zakona o slobodi vjeroispovijesti - zapravo krenule kad su “neki htjeli da prave pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori, samo da izbrišu ono ‘srpska’”.

On je govorio i o idejama “policentričnog srpstva”, za koje je naveo da se “u posljednje vrijeme čuju od istaknutih srpskih nacionalista”, rekavši da je to “smrt srpskog naroda” i “smrt srpske crkve”.

Na njegove izjave oštro je reagovala Mitropolija crnogorsko-primorska, navodeči da “vrve od nejasnoća”, dok je u Vučićevu odbranu stala Eparhija budimljansko-nikšićka. Šef parlamenta Andrija Mandić (Nova srpska demokratija) tada je prvi put napravio jasan i javan otklon od Vučića, poručujući da će se odluke o Crnoj Gori donositi u zemlji, te da niko nema monopol nad srpstvom.

Srbija je kandidat za članstvo u EU od 2012, a pregovore vodi od 2014. godine. U poređenju sa Crnom Gorom, Srbija je trenutno osjetno iza (Podgorica zatvorila 18 od 33 poglavlja). Otvorila je 22 od 35 pregovaračkih poglavlja, ali samo dva privremeno zatvorila, dok od decembra 2021. nije otvorila novi klaster. Evropska komisija smatra da je tehnički spremna za otvaranje klastera 3 (konkurentnost i inkluzivni rast), ali za to još nema političke saglasnosti svih članica. Napredak Beograda, Brisel vezuje prije svega za reforme vladavine prava, normalizaciju odnosa s Kosovom i veće usklađivanje s vanjskom politikom EU, uključujući sankcije Rusiji.

Tirana prva iza Crne Gore

Albanija se trenutno nameće kao država koja bi, poslije Crne Gore, mogla eventualno biti naredna sa Zapadnog Balkana koja će ući u EU. Podgorica i Tirana imaju dobre bilateralne odnose, obje države su članice NATO-a, a crnogorsko Ministarstvo vanjskih poslova je u maju ove godine, nakon razgovora zvaničnika dviju zemalja, saopštilo da između njih nema otvorenih pitanja.

Albanija je do kraja 2025. otvorila svih 33 pregovaračka poglavlja, a u julu ove godine privremeno je zatvorila prva tri. Ipak, Crna Gora je i dalje znatno ispred, jer je zatvorila više od polovine pregovaračkih poglavlja, zbog čega je EU i dalje označava kao predvodnika procesa.

Krajem februara ove godine albanski premijer Edi Rama je s Vučićem objavio autorski tekst za njemački “Frankfurter algemajne cajtung” (FAZ) u kom su naveli da se zalažu za ubrzanu integraciju u jedinstveno tržište i šengenski prostor onih zemalja kandidata za članstvo u EU koje ispunjavaju uslove, umjesto punopravnog članstva u tom bloku 27 zemalja.

Izjava je došla u trenutku kad je više zvaničnika EU pomenulo mogućnost prihvatanja novih članica EU, koje u početku ne bi imale pravo veta, na šta Crna Gora, prema izjavama vrha vlasti, ne pristaje.

Iako zvanični odnosi dviju država važe za veoma dobre, pitanja položaja albanske zajednice u Crnoj Gori povremeno izazivaju unutrašnje političke tenzije. Posljednji takav primjer je spor oko izbora direktorice škole u Ulcinju.

Hrvatska može direktno uticati na tempo crnogorskih pregovora

Za razliku od odnosa sa Albanijom, Crna Gora sa Hrvatskom ima niz otvorenih bilateralnih pitanja. Hrvatska, kao članica EU, ima mogućnost da utiče na tempo crnogorskih pristupnih pregovora, budući da je za odluke u procesu proširenja potrebna saglasnost država članica.

Hrvatska je u decembru 2024. spriječila privremeno zatvaranje Poglavlja 31 (Vanjska, bezbjednosna i odbrambena politika), koje je Crna Gora smatrala tehnički spremnim za zatvaranje. U julu ove godine Zagreb nije dao saglasnost ni za zatvaranje Poglavlja 14 (Saobraćajna politika), zbog pitanja kabotaže, odnosno uslova pod kojima bi crnogorski prevoznici nakon ulaska zemlje u EU mogli da obavljaju unutrašnji prevoz u Hrvatskoj, kao i zbog tzv. vazdušnih mapa (granica vazdušnog prostora) jer smatra da njihov trenutni prikaz može oslabiti poziciju te zemlje u budućem razgraničenju sa Crnom Gorom.

Crnogorska Vlada se nada da će to poglavlje (14) zatvoriti u septembru.

Na listi otvorenih pitanja koje Zagreb zvanično navodi su vlasništvo nad školskim brodom „Jadran“, razgraničenje na moru, obeštećenje bivših zatočenika logora Morinj, očuvanje spomen-ploče u Morinju, promjena imena gradskog bazena u Kotoru... Hrvatska je ovog ljeta poručila da je rješavanje tih pitanja važno za završetak pristupnih pregovora Crne Gore sa EU.

BiH još nije stigla do faze u kojoj su Crna Gora i Albanija

Bosna i Hercegovina je, s druge strane, znatno dalje od članstva u Uniji. Status kandidata dobila je u decembru 2022, a Evropski savjet je u martu 2024. odlučio da otvori pristupne pregovore. Međutim, BiH još nije stigla do faze u kojoj su Crna Gora i Albanija. EU i dalje od Sarajeva traži ispunjavanje uslova potrebnih za narednu konkretnu fazu pregovora, uključujući reforme pravosuđa i uspostavljanje pregovaračke strukture.

Crna Gora sa Bosnom i Hercegovinom zvanično ima prijateljske odnose, koje dvije države opisuju kao dobre i zasnovane na zajedničkoj evropskoj perspektivi. Podgorica podržava teritorijalni integritet i evropski put BiH, a saradnja se odvija kroz državne institucije u Sarajevu.

Istovremeno, dio crnogorskih političkih aktera, prije svega stranaka i političara koji njeguju bliske veze sa Beogradom i srpskim političkim korpusom, ima razvijene odnose sa rukovodstvom Republike Srpske i Banjalukom. Drugi dio političke scene snažnije insistira na odnosima sa institucijama BiH u Sarajevu, podršci njenom suverenitetu i evropskom putu.

Evropska komisija je u posljednjem izvještaju o BiH zabilježila da vlasti Republike Srpske nastavljaju česte kontakte sa Rusijom na najvišem nivou, kao i da su pojedini potezi vlasti tog entiteta podrivali ustavni i pravni poredak BiH.

Kosovo i dalje ima status potencijalnog kandidata

Crna Gora sa Kosovom ima dobre bilateralne odnose i, prema zvaničnim ocjenama dvije države, među njima nema otvorenih pitanja iako je nedavno povlačenje priznanja Kosova u dvije opštine (Zeta i Pljevlja) djelimično bacile sjenku na dosadašnje stabilne relacije. Podgorica je nezavisnost Kosova priznala 2008, a diplomatski odnosi uspostavljeni su dvije godine kasnije. Crna Gora podržava i evropske integracije Kosova, ali je Priština na tom putu znatno iza Podgorice i Tirane.

Kosovo je zahtjev za članstvo u EU podnijelo u decembru 2022, ali i dalje ima status potencijalnog kandidata. Dodatnu prepreku predstavlja činjenica da neke članice EU ne priznaje nezavisnost Kosova, dok Brisel napredak Prištine vezuje i za normalizaciju odnosa sa Srbijom.

Vuković: Spajić “mijenja ploču”, Evropski savez: Koga premijer štiti

Poslanik i potpredsjednik opozicione Demokratske partije socijalista (DPS) Ivan Vuković, ocijenio je juče da Spajić “mijenja ploču”.

“... Pošto su izbori blizu, pa valja animirati međunarodne partnere, predsjednik Vlade ‘mijenja ploču’ i ono što je do juče karakterisao kao ‘seoske teme’, predstavlja kao hibridne prijetnje po Crnu Goru. Da nije providno, reklo bi se - ‘dobro jutro, Kolumbo’”, napisao je on na mreži “Iks”.

Iz Evropskog saveza poručili su da Spajić diže uzbunu zbog struktura koje su ga dovele na vlast, upitavši - štiti li državu od njih ili sebe od “prljavog veša”.